Ngoài nước

Dư luận thế giới bất bình trước việc hành quyết thi sĩ nổi tiếng người Palestine

Tòa án tối cao vương quốc Saudi Arabia vừa ra phán quyết vào trung tuần tháng 11-2015 vừa rồi, tuyên phạt nhà thơ 35 tuổi Ashraf Fayadh người Palestine mức án tử hình bằng hình thức treo cổ, làm dấy lên sự phản đối sâu rộng trong công luận quốc tế nói chung, cũng như những nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật nói riêng.

Thi-si-A
Thi sĩ A. Fayadh (bên phải) cùng Giám đốc Tate Modern C. Dercon ở London.

Hồ sơ vụ án cho thấy vào cuối năm 2013, A.Fayadh từng bị cảnh sát tôn giáo ở thành phố Abha, cũng là một trong những trung tâm văn hóa ở Saudi Arabia nơi ông đang cư ngụ bắt giam về tội phỉ báng nhà tiên tri Mohammed, thánh Allah và tín ngưỡng Hồi giáo rồi được cho tại ngoại vì thiếu bằng chứng. Nhưng chỉ nội qua ngày hôm sau, A.Fayadh lại bị tống giam về một tuyển tập thơ do ông phát hành dạo 6 năm trước, với nội dung truyền bá tư tưởng của chủ nghĩa vô thần. Mặc dù người thi sĩ nổi tiếng một mực phủ nhận tội danh, đến đầu năm 2014 A. Fayadh vẫn bị tòa án thành phố Abha xử phạt đánh 800 roi kèm bản án 4 năm tù giam, đồng thời phải công khai xin lỗi tất cả những ai cảm thấy bị xúc phạm khi “lỡ” đọc những bài thơ của tác giả.

Sau gần 2 năm thụ án tại nhiều nhà tù khác nhau, đột nhiên tới giữa tháng 11-2015 phạm nhân A.Fayadh phải đối mặt với phiên xử mới tại tòa án tối cao, chiếu theo kiến nghị từ Viện công tố thành phố Abha yêu cầu xét xử lại với mức án nghiêm khắc ở cấp cao nhất để “làm gương” cho kẻ khác. Ngoài những tội danh như phạm thượng và vô thần, cảnh sát tôn giáo còn trưng ra bằng chứng mới là một bức ảnh lưu trong điện thoại di động của nhà thơ, chụp chung với một nữ họa sĩ người địa phương trong dịp khai trương một cuộc triển lãm nghệ thuật, do A. Fayadh đứng ra tổ chức tại thành phố Jeddah ven bờ biển Đỏ, với chủ đề hậu thuẫn cho sự bình quyền của phụ nữ Saudi Arabia dạo đầu năm 2012. Dựa trên tình tiết mới, vị thẩm phán cao cấp ngồi ghế chủ tọa đã khép thêm cho bị cáo A. Fayadh tội quan hệ bất chính với người khác giới, trở thành mối đe dọa làm băng hoại đạo đức xã hội (!).

Tam-hinh-luu-trong-dien-thoai-khien-A
Tấm hình lưu trong điện thoại khiến A. Fayadh bị khép thêm tội ngoại tình.

Kết cục sau quá trình xử án chóng vánh, Tòa án tối cao vương quốc Saudi Arabia quyết định hành quyết nhà thơ A.Fayadh bằng hình thức treo cổ. Khi được nói lời cuối cùng trước vành móng ngựa với mức án đã tuyên, tử tù A. Fayadh liền bộc bạch: “Tập thơ do tôi phát hành chủ yếu xoay quanh cuộc sống của một người tị nạn Palestine trên đất Saudi Arabia, cũng như các khía cạnh khác nhau trong lãnh vực văn hóa và triết học. Nhưng những kẻ cực đoan tôn giáo lại quy chụp cho rằng ý tưởng trong thơ tôi nhằm chống lại đạo Hồi. Tôi bị sốc với bản án này, bởi mình không làm điều gì nên tội để bị buộc phải chết”.

Lên tiếng sau phiên tòa bất công, ông Chris Dercon – Giám đốc bộ sưu tập nghệ thuật quốc gia (Tate Modern), một tổ chức chuyên ngành ở Anh chuyên sưu tầm và trưng bày các tác phẩm nghệ thuật đương đại quốc tế, cho biết: “Thi sĩ A. Fayadh theo gia đình từ Palestine sang Saudi Arabia tị nạn chiến tranh ngay từ nhỏ, không lẽ gì lại đi báng bổ vùng đất đã cưu mang giúp mình trưởng thành trong sự nghiệp thi ca. Hiện thân A.Fayadh như là một đại sứ không chính thức cho nền nghệ thuật Saudi Arabia đương đại, qua việc tự điều hành những buổi triển lãm, bình luận văn hóa, ngâm thơ… ở nhiều địa điểm khác nhau. Nguyện ước cháy bỏng của anh là thông qua cầu nối nghệ thuật, nhằm thúc đẩy sự giao lưu văn hóa giữa Saudi Arabia với thế giới bên ngoài. Sau những cuộc triển lãm tại Jeddah và ở Venice (Ý) trong năm 2013, A. Fayadh đã tiếp xúc với Tổ chức Tate Modern để mở triển lãm giới thiệu nghệ thuật của quê hương mình với công chúng London, một việc mà đúng ra giới chức quản lý văn hóa Saudi Arabia phải có trách nhiệm thực hiện. Do vậy, tôi yêu cầu chính quyền trung ương ở Riyadh phải lập tức can thiệp, giảm mức án cho nhà thơ A. Fayadh hay tốt nhất là bãi bỏ bản án phi lý đó, trả tự do vô điều kiện để nạn nhân có thể tiếp tục theo đuổi hoài bão phát triển văn hóa của mình”.

Còn tiểu thuyết gia Mona Karim người Kuwait, nhà hoạt động nữ quyền kỳ cựu trong thế giới Ả Rập nhận định: “Bản án nực cười này là lời cảnh báo cho các nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật nói chung, nhất là những văn nghệ sĩ trẻ tuổi mà A. Fayadh là hình tượng tiêu biểu phải tuân thủ khuôn phép tín ngưỡng, nếu không sẽ… mất mạng như chơi”.

Diễn tiến mới nhất là vào đầu tháng 12-2015, Hiệp hội Văn bút quốc tế (PEN International) có trụ sở ở London (Anh) với hơn 100 chi nhánh tại các quốc gia rải khắp hành tinh, đã gửi đơn thỉnh cầu đến Chính phủ Saudi Arabia đòi trả tự do cho thi sĩ nổi tiếng A. Fayadh. Gần một tuần lễ trước đó, Hiệp hội các nhà phê bình nghệ thuật quốc tế (AICA), một tổ chức phi chính phủ trực thuộc Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) cũng cấp tốc cử người đại diện có thẩm quyền sang Riyadh, đệ trình lên Bộ Tư pháp Saudi Arabia một bản kiến nghị tương tự.

Q. Long
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM Số 383

Ý Kiến bạn đọc