Thầy thuốc Văn nghệ

Dư calci có hại không?

Dư calci trong máu là tình trạng calci trong máu tăng cao trong lúc xương lại thiếu calci làm suy yếu xương, gây sỏi thận đồng thời ảnh hưởng hoạt động của tim và não. Dư calci trong máu thường do tuyến cận giáp hoạt động quá mức, tuyến này bao gồm 4 tuyến nhỏ xíu như hạt gạo nằm trên tuyến giáp. Các nguyên nhân khác gây dư calci trong máu bao gồm bệnh ung thư, một số loại thuốc, uống quá nhiều calci và sinh tố D. Các dấu hiệu dư calci trong máu dao động từ nhẹ đến nặng. Lượng calci dư thừa khiến thận phải lọc nhiều hơn gây khát nước và đi tiểu thường xuyên. Dư calci trong máu nhiều gây đau bụng, buồn nôn và táo bón, nặng hơn gây đau nhức xương và yếu cơ bắp. Dư calci trong máu còn ảnh hưởng não bộ đưa đến lú lẫn và hôn mê vì ngoài việc giúp xương chắc khỏe, calci rất cần cho việc truyền tín hiệu thần kinh.

Nguyên nhân đầu tiên gây dư calci trong máu thường do tuyến cận giáp hoạt động quá mức vì khối u trên 1 trong 4 tuyến cận giáp. Tuyến cận giáp hay còn gọi là tuyến phó giáp có vai trò kiểm soát nồng độ calci trong cơ thể, nó tiết ra chất nội tiết tố PTH, chất này tăng calci trong máu lên bằng cách rút bớt calci trong xương ra khiến xương bị yếu, loãng xương, tăng hấp thu calci từ nguồn thức ăn và tăng khả năng giữ lại calci của thận. Nguyên nhân thứ hai là các bệnh ung thư phổi, ung thư vú và ung thư máu cũng làm dư calci trong máu. Bệnh ung thư di căn tới xương cũng làm dư calci trong máu. Một số bệnh như bệnh lao và bệnh sarcoid làm tăng nồng độ sinh tố D trong máu và khiến bộ máy tiêu hóa hấp thu nhiều calci hơn. Người nằm bất động lâu ngày do bị ung thư hay bị bệnh nặng nằm liệt giường cũng dư calci trong máu. Người uống bổ sung quá nhiều calci hay sinh tố D theo thời gian cũng làm tăng nồng độ calci trong máu. Một rối loạn di truyền hiếm gặp là chứng tăng calci gia đình làm dư calci trong máu vì tế bào giảm hấp thu calci. Trong bệnh này, lượng calci trong máu tăng rất cao nhưng lượng calci trong nước tiểu lại rất thấp. Ngoài ra, nguyên nhân phổ biến của chứng dư calci trong máu còn là do mất nước khi bị nắng nóng hay tiêu chảy. Biến chứng dư calci trong máu bao gồm loãng xương đưa đến gãy xương, cong vẹo cột sống và giảm chiều cao. Nếu nước tiểu chứa quá nhiều calci, tinh thể hình thành trong thận gây ra sỏi thận. Dư calci trong máu nặng gây hại cho thận, làm hạn chế khả năng lọc máu và loại bỏ các chất độc. Dư calci trong máu nặng dẫn đến nhầm lẫn, mất trí nhớ và hôn mê hay tử vong. Dư calci trong máu có thể ảnh hưởng đến các xung điện điều chỉnh nhịp tim khiến tim đập không đều gây ra chứng loạn nhịp tim. Nếu dư calci trong máu ít, chưa gây ra dấu hiệu hay rối loạn gì, thầy thuốc cần cho làm xét nghiệm máu đo mức calci trong máu và đo mức nội tiết tố tuyến cận giáp tìm bệnh cường cận giáp. Để xác định dư calci trong máu do một bệnh lý như ung thư, thầy thuốc cho chụp X-quang xương hay phổi, chụp cắt lớp hay chụp cộng hưởng từ cơ quan bệnh.

Về phương pháp điều trị, thầy thuốc khuyên dùng loại thuốc “bắt chước calci” giúp kiểm soát tuyến cận giáp hoạt động quá mức, hay thuốc bisphosphonat tiêm tĩnh mạch giúp trị loãng xương do calci từ trong xương chạy ra làm dư calci trong máu, nhưng thuốc có thể gây hoại tử xương hàm và gãy xương đùi. Nếu dư calci trong máu do uống quá nhiều sinh tố D, thầy thuốc cho toa ngắn hạn thuốc prednison. Nồng độ calci trong máu quá cao là một trường hợp cấp cứu cần nhập viện điều trị bằng dịch truyền tĩnh mạch và thuốc lợi tiểu nhằm ngăn ngừa loạn nhịp tim hay tổn thương hệ thần kinh. Khi tuyến cận giáp hoạt động quá mức, thầy thuốc phẫu thuật nhằm loại bỏ mô bệnh lý. Thường chỉ 1 trong 4 tuyến bị bệnh, nên thầy thuốc cần tiêm một lượng nhỏ chất phóng xạ để xác định tuyến nào cần mổ. 

BS. Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 382

Ý Kiến bạn đọc