Ngoài nước

Đời thăng trầm của một cây bút cự phách

Kỷ Niệm 145 Năm Ngày Sinh Nhà Văn Mỹ Jack London (12/1/1876 – 12/1/2021)

 

Jack London sinh ngày 12-1-1876 tại thành phố San Francisco (bang California, Mỹ) với tên khai sinh đầy đủ là John Griffith Chaney trong một khu nghèo nàn của thành phố – “bên kia đường ray” như sau này ông viết. Những thanh ray của tuyến tàu điện chính ngăn thành phố ra làm hai nửa, phần phía bắc là khu của những kẻ giàu; phía nam đường ray – chen chúc người nghèo, thất nghiệp và ăn mày. Sinh ra tại chính khu này Jack London lại là một đứa con ngoài giá thú. Ông không bao giờ biết được ai là cha mình, chỉ nghe nói lại đó là một kẻ luôn trốn tránh trách nhiệm làm cha. Tuổi thơ của Jack ngập trong đói nghèo và sự khốn cùng. Trong một cuốn tiểu sử tự thuật sau này ông viết, rằng năm lên 7 tuổi, lần đầu tiên ông phải đi ăn cắp do cái đói thúc bách, đó là một mẩu bánh sandwich của một đứa bé. Luôn đi giày rách. Mãi tới năm 9 tuổi, Jack mới có chiếc áo sơ mi đầu tiên. Tuy là một cái áo cũ nhàu nát, nhưng “Tôi phấn khởi biết dường nào. Nhiều ngày liền tôi không cởi áo ra để cho mọi người biết mình cũng mặc áo sơ mi như ai”, như Jack từng nhớ lại trong cuốn truyện tự thuật. Trong một đoạn khác về ký ức tuổi thơ, Jack viết: “Năm 10 tuổi, tôi đi đưa báo, tôi phải dậy lúc trời còn mờ tối để kịp giờ học đầu tiên sau khi đã phân phát báo xong. Tôi không bao giờ có đồ chơi cả, tôi không có tuổi thơ thực sự. Điều duy nhất mà tôi nhận biết, đó là đói, đói và đói!”. Đến khi mẹ Jack cưới John London – một chủ nông khánh kiệt và là cha nuôi cậu bé con Jack, tình trạng kinh tế trong nhà vẫn không khá hơn và bắt buộc chú Jack nhỏ tuổi phải bỏ học để kiếm việc làm. Jack lớn lên trong cảnh thiếu niềm vui gia đình, vô gia cư và chàng văn sĩ nổi tiếng của tương lai giao du với các băng nhóm bụi đời, tham dự các cuộc thanh toán trên đường phố và thường bị cảnh sát “hỏi thăm sức khỏe”. Rượu là một thứ mà Jack London “nếm trải” ngay từ hồi thơ ấu ấy.

So-630--Doi-thang-tram-cua-mot-cay-but-cu-phach---Anh-1
Văn sĩ J. London trong những năm cuối đời ở trang trại thung lũng Trăng.

Nhưng điều ngạc nhiên nhất trong quãng đời “du thử du thực” ấy là Jack rất thích đọc sách trong những giờ rảnh rỗi. Anh mê đọc các cuốn tiểu thuyết về những miền đất xa xăm. Khi 17 tuổi, Jack “chính thức” bước vào đời. Anh tham gia vào một con tàu Mỹ đánh bắt hải sản trên biển Bering tận phía bắc Thái Bình Dương, với những cuộc hành trình thăm thẳm đầy nguy nan. Chàng Jack trẻ tuổi thậm chí còn được giữ chức trợ lý lái chính của con tàu. Nhưng khi trở về lại San Francisco, thì những đồng tiền dành dụm nhọc nhằn đã nhanh chóng tiêu tan. Rồi Jack trở thành “hobos” – một kẻ vô danh trong đội quân cái bang khổng lồ, hành trình “như loài thỏ” lang thang theo các chuyến tàu hàng ngang dọc khắp nước Mỹ bao la. Sau đó Jack bị bắt ở Pennsylvania và bị tống giam. Năm 19 tuổi, Jack được tha và trở về California quê hương. Anh không còn là một kẻ cuồng dại ấu trĩ nữa. Jack tìm ra một chân lý rằng không có bằng cấp – có nghĩa là thất học – sẽ không làm nên trò trống gì cả. Anh ghi danh vào trường trung học. Nhưng để có tiền đóng học phí, Jack phải làm thêm. Anh miệt mài học ngay cả trong những thời gian không đến lớp, nhiều đêm trắng Jack không rời các trang sách nhằm bổ sung kiến thức cho mình. Niềm mơ ước lớn nhất của anh lúc này là được theo học tại trường Đại học Tổng hợp Berkeley. Rồi Jack đã thi đậu, nhưng do học phí quá cao, anh luôn phải vừa học vừa kiếm tiền: ban ngày tới giảng đường; còn tối đến, sau khi rửa hết số chén đĩa cho một nhà hàng, Jack còn làm thêm một ca nữa trong xưởng giặt.

Rồi một tin mới đột nhiên lan khắp nước Mỹ là ở Alaska người ta đã tìm thấy vàng. Cả tiểu bang California hừng hực bởi “cơn sốt vàng mới” này. Trong mùa xuân năm 1897, hàng trăm con tàu đã rời các bến cảng California, mang theo hơn 20 ngàn người tìm vàng, nhằm hướng Alaska xa xôi với mộng ước làm giàu nhanh chóng. Giữa đám người mê giàu xổi này là J. London. Anh chưa lường được những điều đang chờ đợi ở Alaska: từ bờ nam bán đảo, để đến được miền đất chứa vàng, cần phải vượt qua nhiều vùng hiểm trở. J. London, một con người từng nếm “đủ mùi” của cuộc sống đã vượt qua được “cuộc hành trình với thần chết” này, trong khi nhiều người đã bỏ mạng dọc đường đi trước khi tới được trại Lớn của những người tìm vàng ven sông Stewart. Anh sống trong một ngôi lều gỗ thô sơ và làm rạng danh “sự nghiệp” của mình bằng tấm biển, ghi: “Mùa đông 1897-1898, người tìm vàng Jack London đã từng sống ở đây”. Sau mùa đông Jack tới Dawson, nơi được mệnh danh là “thành phố của những người đào vàng”. Một tài liệu còn giữ được cho thấy quãng đời của Jack giữa đám người đào vàng: Jack muốn có chủ quyền trên lô đất số 14 với diện tích 500 bước chân – tính từ bờ trái sông Henderson. Lô 14 đã được cấp thủ tục hành chính cho Jack và anh tin rằng mình sẽ giàu to… Rồi tuyệt vọng như hàng ngàn người khác. Sau những tháng dốc sức lao động tìm kiếm mà không có kết quả, Jack quyết định về lại San Francisco. Anh trở về với cái túi rỗng, nhưng với những vốn sống vô giá. Khi đó Jack vẫn chưa ngờ là quãng thời gian ấy sẽ trở thành “mỏ vàng” trong sự nghiệp sáng tác sau này của anh. Lúc này Jack đã 22 tuổi, bơ phờ vì những cuộc đi xa lắc với mộng ước có vàng. Nhưng anh cần phải sống, không phải chỉ cho mình, mà còn cho cả bà mẹ góa đang cùng cực nữa. Jack bắt đầu từ những công việc nặng nhọc với đồng lương còm cõi, thời gian ban đêm anh dành cho việc đọc sách và trau dồi mọi thứ có thể từ lịch sử, triết học tới kinh tế… Nhưng anh dành hầu hết thời gian cho các tác phẩm của giới văn sĩ Mỹ, bởi Jack muốn được trở thành như họ.

Những thử nghiệm văn học đầu tiên của Jack London – chủ yếu viết về các giới mà anh đã từng chung sống – hầu hết đều na ná như nhau. Mẩu truyện đầu trên báo Jack được trả 4 USD, sau tăng lên 7-8 USD/truyện. Giới biên tập thúc ép anh phải viết. Những mẩu truyện của Jack tuy không được hấp dẫn cho lắm, nhưng mang tính hiện thực đặc trưng cho một người cầm bút thiên về cuộc sống thật của đời thường. Sau vài tháng Jack đã viết một loạt truyện ngắn được bạn đọc ưa thích, rồi bản quyền tác giả của anh đã tăng lên tới 30, 50, thậm chí 100 USD với những truyện vừa! Khả năng tài chánh của Jack đã có “đồng ra đồng vào”, anh quyết định lấy vợ với ước vọng có con trai nối dõi. Tới đầu tháng 4-1900, Jack kết hôn cùng Elizabeth Maddern với nhũ danh là Bessie. Nhưng Jack lại buồn, vì nàng Bessie “chỉ” sinh hạ hai cô con gái. Năm 1900, Jack cho xuất bản tuyển tập đầu tay Son of the Wolf (Con trai của loài sói). Năm sau đến lượt cuốn tiểu thuyết đầu tiên A Daughter of the Snows (Con gái của băng tuyết) ra mắt độc giả, qua năm 1902 là cuốn Children of the Frost (Những đứa trẻ hận thù). Giới phê bình cổ vũ, độc giả say mê… Sự nghiệp văn chương lớn lao của Jack sẽ phát triển đầy hứa hẹn… Khi chiến tranh ở Nam Phi bùng nổ, Jack được một hãng thông tấn lớn ở California cử sang đó làm phóng viên chiến trường. Sau khi trở về Mỹ trong năm 1903, Jack cho phát hành cuốn best-seller (bán chạy nhất) đầu tiên The Call of the Wild (Tiếng gọi nơi hoang dã) – quy tụ những kỷ niệm của anh về Alaska. Đến năm sau là cuốn tiểu thuyết The Sea-Wolf (Sói biển). Các áng văn chương của Jack lúc này nổi như cồn, cùng với vinh quang là các khoản thu nhập mới. Con người không mệt mỏi cùng khả năng sáng tạo phi thường, với vốn sống phong phú thể hiện qua những trang giấy, đã bắt đầu không biết đến nợ nần nữa. Với khả năng tài chánh hiện hữu, anh mua một trang trại tại thung lũng Trăng gần San Francisco và chính thức cư ngụ ở đó. Sự giàu có mà cậu bé nghèo khổ ngày nào có được, giờ đây sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong quãng đời sau này của ông.

Tới cuối năm 1904 đầu 1905, Jack ly hôn với Bessie và cưới cô vợ hai Charmian Kittredge (1871-1955). Sự nghiệp sáng tạo văn học của ông cũng thay đổi từ đây. Kế tục The Call of the Wild là dạng sách best-seller, chỉ có cuốn White Fang (Nanh trắng) ấn hành trong năm 1906 là đáng kể. Còn đầu sách kể lại câu chuyện trên biển Thái Bình Dương với con tàu The Snark của ông là một thất bại văn chương đầu tiên, kéo theo sự suy sụp về thu nhập của Jack. Sau thời kỳ này duy nhất cuốn Martin Eden, dạng truyện tự thuật trần trụi về Jack là ít nhiều còn vớt vát chút uy tín văn đàn của ông. Những vấn đề tài chánh gay cấn, song hành cùng sự va chạm trong gia đình do bà vợ sau của ông cũng không sinh được một “cậu ấm” nào cả, là nguyên nhân gây những cú sốc đầu tiên. Để giải sầu, Jack thường ngập sâu vào rượu chè và càng làm cho tình hình tồi tệ hơn… Tới ngày 22-11-1916, ông tự vẫn trong trang trại thung lũng Trăng khi mới 40 tuổi.

Cây bút cự phách Jack London được coi là một trong những nhà văn hiện thực Mỹ hàng đầu. Mặt nổi cộm trong những cuốn sách khổng lồ của ông là vốn sống lăn lộn thực tế với những bi kịch của cuộc đời. Cho đến nay, Jack vẫn là một trong những tác giả được bạn đọc khắp hành tinh ưa thích nhất. Cách đây hơn một thế kỷ vào cuối mùa thu năm 1916, khi tin ông từ trần được loan báo khắp thế giới, rất nhiều độc giả không muốn tin vào sự thật phũ phàng đó. Họ thêm vào một trong những huyền thoại nữa về nhà văn vĩ đại rằng Jack London không tự vẫn, mà ông đang lẩn khuất đâu đó thôi…

B. NGỰ
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 630

Ý Kiến bạn đọc