Thầy thuốc Văn nghệ

Dịch teo não Zika

Tuy ngành y tế dự phòng Việt Nam vẫn chưa phát hiện siêu vi Zika nhưng các nước trong khu vực, đặc biệt là Campuchia, Lào và Trung Quốc có chung đường biên giới với nước ta đều ghi nhận các trường hợp mắc bệnh, nên nguy cơ Zika xâm nhập và bùng phát thành dịch là rất lớn.

Zika là bệnh teo não gây ra do siêu vi Zika lan truyền sang người chủ yếu thông qua vết cắn của loài muỗi Aedes, nhưng người ta cũng thấy có tình trạng lây truyền trực tiếp từ bà mẹ qua thai nhi, qua truyền máu, tiếp xúc với bệnh phẩm, cấy ghép nội tạng và qua đường tình dục.

Dich-teo-nao-Zika

Năm 1947, các nhà khoa học lần đầu tiên tìm thấy siêu vi này trong một con khỉ ở khu rừng có tên Zika thuộc nước Uganda. Trong năm 2007, các ổ dịch Zika đầu tiên được báo cáo trên đảo Yap thuộc Liên bang Micronesia. Một trận dịch lớn tiếp theo xảy ra ở Polynesia trong hai năm 2013 và 2014 với hơn 28.000 người nghi ngờ nhiễm Zika. Brazil báo cáo các trường hợp Zika đầu tiên ở châu Mỹ vào năm 2015. Kể từ đó, siêu vi Zika lây lan và bùng phát ở nhiều quốc gia châu Mỹ, bao gồm bang Puerto Rico và quần đảo Virgin.

Triệu chứng của Zika thường nhẹ và hầu hết mọi người không nhận ra mình nhiễm bệnh. Người bệnh thấy sốt phát ban, đau khớp hay viêm kết mạc một tuần sau khi bị muỗi cắn. Trong tuần đầu tiên sau khi Zika khởi phát, có thể chẩn đoán bằng phản ứng chuỗi PCR trên huyết thanh.

Thầy thuốc cần tư vấn cho phụ nữ mang thai hoãn chuyến du lịch đến những nơi đang có dịch Zika. Đối với phụ nữ mang thai đã du lịch đến một vùng có dịch Zika, nên hỏi về lịch sử bệnh tật gần đây và kiểm tra máu tìm siêu vi Zika nếu nghi ngờ. Đối với phụ nữ mang thai xét nghiệm có siêu vi Zika trong huyết thanh hay nước ối, nên siêu âm để xem cấu trúc của thai nhi và theo dõi tăng trưởng vòng đầu mỗi bốn tuần.

Đã có nhiều báo cáo về tật đầu nhỏ (chứng teo não) ở trẻ sơ sinh do bà mẹ nhiễm siêu vi Zika trong khi mang thai. Vì vậy thầy thuốc khuyên dùng biện pháp phòng ngừa đặc biệt cho các nhóm phụ nữ mang thai. Nếu phụ nữ mang thai phải đi đến bất kỳ nơi nào đang có dịch Zika, cần tư vấn cho họ thực hiện các bước ngăn ngừa muỗi cắn trong chuyến đi. Nếu một người phụ nữ có bạn tình nam đã đi du lịch đến một nơi mà dịch Zika đang lan rộng, khuyên cô ấy kiêng quan hệ tình dục hay sử dụng bao cao su trong suốt thời gian mang thai. Với phụ nữ muốn thụ thai, thầy thuốc cần nói chuyện về kế hoạch mang thai và nguy cơ nhiễm Zika. Tư vấn cho phụ nữ và đối tác nam giới thực hiện đúng các bước ngăn ngừa muỗi cắn trong chuyến đi.

Khi bắt buộc phải đến vùng đang có dịch Zika, cách tốt nhất để ngăn ngừa bệnh lây lan qua muỗi là ngủ mùng, mặc áo sơ mi dài tay và quần dài, ở trong phòng có điều hòa không khí hay cửa sổ lưới để giữ muỗi bên ngoài. Thoa thuốc chống côn trùng theo chỉ dẫn, không sử dụng thuốc chống côn trùng cho trẻ dưới 2 tháng tuổi, che nôi, xe đẩy bằng màn chống muỗi. Không thoa thuốc chống côn trùng vào tay trẻ hay vào mắt, miệng và da non.

Không có thuốc chủng ngừa và điều trị đặc hiệu cho bệnh Zika mà chỉ cần nghỉ ngơi, truyền dịch, dùng thuốc giảm đau và hạ sốt. Do phân bố địa lý tương tự và triệu chứng giống bệnh sốt xuất huyết, nên theo dõi người bệnh chặt chẽ, tránh dùng aspirin và thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) cho đến khi chẩn đoán rõ ràng để tránh nguy cơ xuất huyết.

Bs. Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 393

Ý Kiến bạn đọc