Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Đại tướng Võ Nguyên Giáp với Bác Hồ và hang Cốc Bó

Nhân Dịp Kỷ Niệm 110 Năm Ngày Sinh Của Đại Tướng Võ Nguyên Giáp, Những Kỷ Niệm Với Đại Tướng Lại Bừng Lên Trong Lòng Tôi. Nhiều Lần Được Gặp Đại Tướng, Nhưng Duy Nhất Một Lần Được Giao Nhiệm Vụ Tôn Tạo Hang Cốc Bó, Một Kỷ Niệm Sâu Sắc Nhất Trong 45 Năm Đời Quân Ngũ Của Tôi.

 

Vào một buổi sáng tháng 7/2005, tôi đang trong phòng làm việc, Đại tá Nguyễn Huyên thư ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi điện thông báo: Anh Văn giao cho đồng chí Tư lệnh Công binh lên kiểm tra lại hang Cốc Bó về báo cáo. Đại tá Nguyễn Huyên gốc là cán bộ Công binh, tôi trao đổi với anh cho rõ thêm sự chỉ đạo của Đại tướng để triển khai nhiệm vụ. Tôi cứ băn khoăn mãi, đã hai lần Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ, hai đồng chí thủ trưởng Bộ Tư lệnh Công binh lên kiểm tra về báo cáo với cấp trên là hang Cốc Bó không việc gì. Nay được Đại tướng trực tiếp giao nhiệm vụ đặc biệt này, tôi vừa trầm ngâm suy nghĩ vừa nhớ đến Bác Hồ với lòng kính thương sâu sắc.

Người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc vào mùa hè năm 1911 từ một bến cảng phía nam – Bến Nhà Rồng để rồi đến năm 1941, Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh mới trở về, bước chân trở về sau 30 năm bôn ba bắt đầu từ địa đầu núi rừng phía bắc Tổ quốc.

Ngày 28/1/1941 (mồng 2 Tết Tân Tỵ), Nguyễn Ái Quốc về nước. Mảnh đất Pác Bó (Cao Bằng), nơi có địa thế hiểm trở, núi non hùng vĩ, có hang đá Cốc Bó có khả năng bảo vệ chống được đánh phá của bom đạn, vị trí gần biên giới Việt – Trung thuận lợi cho việc tiến, lui khi có tình huống xảy ra. Khu vực nơi đây quần chúng nhân dân đã được giác ngộ kiên cường đấu tranh, trung thành với Ðảng, với cách mạng, một lòng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Ðảng, vào thắng lợi của cách mạng, được Người chọn làm nơi đặt cơ quan chỉ đạo phong trào cách mạng và tiếp tục tạo ra những nhân tố quan trọng, cần thiết để đưa cách mạng đến thành công.

Từ suy nghĩ ấy, tôi trao đổi với Thiếu tướng Mai Ngọc Linh – Chính ủy Binh chủng thống nhất biện pháp triển khai, sau đó gọi điện cho Đại tá Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm tư vấn khảo sát thiết kế công trình quốc phòng của Binh chủng Công binh vào trao đổi, giao nhiệm vụ. Đồng chí Sơn đưa ngay một tổ mang theo thiết bị khảo sát và đặc biệt là máy quay camera lên đo đạc khảo sát, quay phim toàn bộ khu vực Pắc Bó, trọng tâm là hang Cốc Bó, tôi lên sau. Khi khảo sát về, các đồng chí trong Bộ Tư lệnh Công binh và cơ quan xem lại băng hình, chúng tôi cũng không phát hiện ra điều gì lạ trong hang, đều cho là hang vẫn như cũ.

Tôi điện cho Đại tá Nguyễn Huyên để báo cáo với Đại tướng là chúng tôi đã khảo sát xong. Hôm sau, chúng tôi nhận được điện lên báo cáo. Đại tướng dành ra cả một buổi sáng để nghe báo cáo, xem trên màn hình toàn cảnh khu vực Pắc Bó và chi tiết trong hang Cốc Bó. Cùng ngồi dự có Phu nhân Đại tướng, Đại tá Nguyễn Huyên, Thư ký của Đại tướng, anh Võ Hồng Nam con trai Đại tướng. Đại tướng chăm chú theo dõi màn hình, rồi nói: Khối đá to ở giữa hang kia là bị đánh sập từ nóc xuống. Đại tướng trầm ngâm suy nghĩ rồi gõ tay xuống mặt bàn nhắc đi nhắc lại ba lần: Tại sao họ lại đánh sập cái hang này?

Hang Cốc Bó bị quân địch dùng bộc phá đánh sập nóc hang trong cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979. Sau gần 30 năm, nhiều người thăm quan sờ vào làm nhẵn mòn mặt mảng đá, nếu không có camera quay lại để Đại tướng xem chỉ ra thì cũng không ai biết là hang bị sập.

Đại tướng giảng giải cho chúng tôi: Ngày 28/1/1941, Bác Hồ sau 30 năm bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước, qua Trung Quốc trở về Việt Nam. Tôi đón Bác và Pắc Bó là địa điểm dừng chân đầu tiên. Hai Bác cháu nằm trong hang Cốc Bó này, tâm sự 7 đêm, Bác nằm trên chiếc phản gỗ còn tôi nằm trên cái chiếu trải dưới đất ngay bên cạnh. Chính hòn đá họ đánh sập đè lên chỗ Bác và tôi nằm.

So-653--Dai-tuong-Vo-Nguyen-Giap-voi-Bac-Ho-va-hang-Coc-Bo---Anh-1
Tư lệnh Công binh báo cáo với Đại tướng Võ Nguyên Giáp về kết quả tôn tạo hang Cốc Bó.

Bác nói: Chú Văn ạ, người làm cách mạng trước hết là phải dĩ công vi thượng (có nghĩa là phải đặt lợi ích cách mạng lên trên hết). Đại tướng nhìn chúng tôi rồi chậm rãi nói tiếp: Suốt đời tôi không bao giờ quên lời căn dặn này. Cả đời tôi luôn cống hiến cho sự nghiệp cách mạng vì nước, vì dân theo lời dặn của Bác. Đại tướng trầm ngâm nhớ lại: Chú Văn ạ, cách mạng Việt Nam là phải tiến hành vũ trang khởi nghĩa cướp chính quyền.

Cũng tại nơi đây từ ngày 10 – 19/5/1941, Hội nghị TW 8, do Bác chủ trì đã bàn về chuẩn bị vũ trang khởi nghĩa giành chính quyền.

Sau đó Bác quay trở lại Trung Quốc, bị Tưởng Giới Thạch bắt giam, năm 1944 được thả tự do, Bác về nước lại cũng nằm trong cái hang này. Hai Bác cháu tâm sự, Bác giao cho tôi thành lập lực lượng vũ trang nhân dân lấy tên là “Đội tuyên truyền Việt Nam giải phóng quân”, đây là đội quân coi trọng tuyên truyền hơn tác chiến, coi trọng chính trị hơn quân sự. Sau này mới đổi tên là “Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân”.

Đại tướng khẳng định: ĐÂY LÀ DI TÍCH LỊCH SỬ SỐ 1, DI TÍCH LỊCH SỬ HÀNG ĐẦU CỦA NƯỚC TA. Không có cái hang này thì không có Cách mạng tháng 8, không có Quốc khánh mồng 2 tháng 9, không có nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời. Cần phải khôi phục lại nguyên trạng hang này.

Cách đây mấy năm, tôi lên thăm lại Pắc Bó, vào thăm hang Cốc Bó, thấy hang bị phá hoại, một khối đá lớn từ nóc hang sập xuống. Tôi đã có ý kiến nhiều lần với Thủ tướng Chính phủ mà chưa ai làm. Bộ đội Công binh rất giỏi, các đồng chí đã làm rất nhiều công trình quan trọng trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, và trong hai cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, cũng như trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đặc biệt các đồng chí đã xây dựng hệ thống công trình bảo đảm an toàn tuyệt đối cho Bác Hồ và Trung ương Đảng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Giao cho đồng chí Tư lệnh Công binh thực hiện, cố gắng làm cho nhanh khôi phục lại hang như hiện trạng ban đầu. Về kinh phí tôi sẽ viết thư gửi Thủ tướng Phan Văn Khải giải quyết.

Tôi thưa với Đại tướng: Binh chủng Công binh luôn luôn nhớ, quán triệt sâu sắc lời chỉ đạo của Đại tướng khi về thăm Binh chủng trong những năm chiến tranh ác liệt nhất. Đại tướng đã nói: Trong chiến dịch Điện Biên Phủ chúng ta đã đưa cả mặt trận xuống lòng đất để đánh Pháp và thắng Pháp, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước chúng ta phải đưa cả dân tộc xuống lòng đất để đánh Mỹ và thắng Mỹ. Bộ đội Công binh đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ theo sự chỉ đạo của Đại tướng, được tuyên dương danh hiệu đơn vị Anh hùng LLVTND trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Với nhiệm vụ đặc biệt quan trọng và vinh dự này, Bộ Tư lệnh Công binh xin chấp hành nghiêm chỉ thị của Đại tướng. Phu nhân Đại tướng ngồi bên cạnh góp lời: Các chú làm được, nhưng kinh phí không phải dễ đâu! Bây giờ kinh tế thị trường rồi, thủ tục phức tạp lắm, không như Ba nghĩ đâu (ý nói là Đại tướng Võ Nguyên Giáp).

Đại tướng không nói gì, giao ngay cho con trai là anh Võ Hồng Nam thảo thư tay, rồi Ông ký đề nghị Thủ tướng bố trí kinh phí. Anh Nam đã cầm thư đi gặp các Bộ có liên quan, Văn phòng Chính phủ rồi trực tiếp gặp Thủ tướng Phan Văn Khải xin kinh phí và đã được giải quyết.

Công tác khảo sát thiết kế Bộ Tư lệnh Công binh giao cho Trung tâm tư vấn khảo sát thiết kế công trình quốc phòng triển khai ngay, khó nhất là thiết kế trần hang giống như cũ mà không có tư liệu hình ảnh để tham khảo. Đại tá Nguyễn Thanh Sơn cùng Đại úy, Thạc sĩ Nguyễn Thanh Quang lên Pắc Bó tìm được hai người dân đã nấu cơm cho Bác Hồ năm 1941, 1944 để tìm hiểu về trần hang. Anh em phải nghiên cứu, tìm hiểu thu thập qua đồng bào trong khu vực. May mắn, đã gặp được ông cụ Hoàng Văn Lục, người trực tiếp nấu cơm tại hang và bà cụ Nông Thị Khìn, kết hợp nấu cơm từ bản mang lên cho Bác Hồ, trong thời gian Bác ở đây. Hai cụ vẫn còn nhớ rất kỹ hình dáng của vòm hang khi xưa, anh em ghi chép lại. Từ đó thiết kế theo phương pháp 3D, lắp lại tảng đá ngược lên trần hang hoàn thiện cơ bản kiến trúc. Sau đó tổ chức cuộc hội thảo tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, có các nhà khoa học về kiến trúc, lịch sử, văn hóa dự để tham gia ý kiến. Bản vẽ kiến trúc hang đã được thông qua, tiếp theo là thiết kế kỹ thuật, thi công. Đại tá, kỹ sư Nguyễn Thanh Sơn – Chủ nhiệm Đồ án và Đại úy, thạc sỹ Nguyễn Thanh Quang, trực tiếp thiết kế. Đại tá, Tiến sỹ Lê Đình Tân – Trưởng phòng Công trình quốc phòng và Đại tá, kỹ sư Nguyễn Văn Hùng – Giám đốc Công ty xây dựng Lũng Lô cùng một số cán bộ, kỹ sư của Binh chủng Công binh cùng tham gia lập phương án, thiết kế chi tiết. Tư lệnh Công binh Hoàng Kiền trực tiếp chỉ đạo, đi lên hang nhiều lần, làm việc với Lãnh đạo các cấp của địa phương và Sở VH-TT và DL tỉnh Cao Bằng, để cùng trao đổi thống nhất các vấn đề có liên quan. Nhưng do nguồn vốn của Nhà nước nên thủ tục đầu tư cũng kéo dài, mãi tháng 11/2006 mới khởi công được.

Bộ Tư lệnh Công binh đã họp bàn thống nhất giao nhiệm vụ cho Lữ đoàn Công binh 229, Tư lệnh Hoàng Kiền và Chính ủy Mai Ngọc Linh cùng lên họp giao nhiệm vụ cho đơn vị, sau đó Chỉ huy Lữ đoàn có công văn đề nghị Bộ Tư lệnh giao cho đơn vị khác do yêu cầu kỹ thuật cao, Lữ đoàn không có bộ đội có tay nghề kỹ thuật cao.

Bộ Tư lệnh Công binh giao nhiệm vụ cho Công ty xây dựng Lũng Lô/Binh chủng Công binh đảm nhiệm thi công. Không được đánh bộc phá, phải dùng máy khoan đá ép hơi chẻ nhỏ mảng đá sập, đưa ra ngoài. Dựng khung thép ghép chống lên rồi bơm vữa bê tông bù lại tảng đá đã sập, các trang thiết bị, lực lượng được chuẩn bị chu đáo.

Bộ Tư lệnh Công binh do Thiếu tướng Hoàng Kiền – Tư lệnh chủ trì, phối hợp với Sở VH-TT và DL tỉnh Cao Bằng do anh Đàm Quang Gióng – PGĐ Sở phụ trách làm lễ khởi công vào ngày 12/11/2016. Đông đảo đại biểu các cơ quan của tỉnh, huyện, xã, bản và đồng bào trong khu vực đến dự. Bộ đội Công binh đã tích cực lao động suốt ngày đêm để sớm hoàn thành công trình theo sự chỉ đạo, mong đợi của Đại tướng và cũng là lòng mong đợi, tự hào của các cán bộ chiến sỹ trực tiếp làm nhiệm vụ và của Binh chủng Công binh Quân đội nhân dân Việt Nam. Một tình cảm đặc biệt thiêng liêng với Bác Hồ, với Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Còn lại phần việc phun nhũ đỉnh hang, do tầm quan trọng và ý nghĩa của công trình, nên Bộ Tư lệnh Công binh và Sở VH-TT và DL tỉnh Cao Bằng thống nhất chọn một Công ty mỹ thuật hàng đầu của nước ta thực hiện. Bộ Tư lệnh Công binh cử Đại tá Phan Đức Tuấn, Phó Tư lệnh đi làm việc với một Công ty Mỹ thuật của Trung ương. Cuộc đàm phán kéo dài, họ đòi giá quá cao so với dự toán. Cuối cùng, đồng chí Tuấn nói: Đây là công trình di tích hàng đầu của Quốc gia, đền thờ của cả nước, tiền chỉ có thế thôi. Các anh có làm không?…

Mãi năm 2009, công trình mới được hoàn thành. Trung tướng Huỳnh Ngọc Sơn – Phó Chủ tịch Quốc hội lên thăm kiểm tra, phê bình Bộ Tư lệnh Công binh làm chậm! Bộ Tư lệnh Công binh nhận khuyết điểm là lập dự toán phần mỹ thuật thấp quá, so với yêu cầu của những nhà mỹ thuật.

Sau khi hoàn thành, Đại tá Nguyễn Thanh Sơn đã lên báo cáo (lúc Đại tướng gọi lên Tư lệnh Hoàng Kiền đi vắng) và chiếu hình ảnh trong hang sau khôi phục cho Đại tướng xem, Ông rất hài lòng khen bộ đội Công binh làm rất giỏi, hang giống như ban đầu.

Hang Cốc Bó, một cái hang nhỏ, tối tăm mà hai nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc – Võ Nguyên Giáp đã ở đây hai lần năm 1941, 1944 để bàn việc lớn, bừng sáng lên bao điều kỳ diệu.

Bộ đội Công binh Việt Nam thật tự hào đã góp phần tôn tạo DI TÍCH LỊCH SỬ HÀNG ĐẦU của nước VIỆT NAM.

Đường Hồ Chí Minh

Sau khi nói về việc khôi phục hang Cốc Bó, Đại tướng nói thêm, đường Hồ Chí Minh đã được xác định từ Hà Nội vào đến Cà Mau đang chuẩn bị triển khai xây dựng, đồng chí Tư lệnh Công binh thấy thế nào? Tôi thưa: Bác đã vạch ra Đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh chi viện sức người sức của cho chiến trường đánh Mỹ, con đường thống nhất non sông đã thành huyền thoại. Nay chúng ta xây dựng Đường Hồ Chí Minh dọc suốt chiều dài đất nước là một chủ trương rất đúng đắn ạ.

Đại tướng nói: Làm như thế là chưa đủ, mà phải từ Pắc Bó cho tới Cà Mau. Sau 30 năm đi tìm đường cứu nước, Bác về Pác Bó, từ đây mới vạch ra các chủ trương, đường lối lãnh đạo cách mạng Việt Nam thành công. Tôi sẽ viết thư cho Bộ Chính trị và Thủ tướng về việc này.

Chúng tôi ngồi nghe mở mang thêm tầm nhìn và nhận thức tư tưởng.

Kết quả sau này đã điều chỉnh lại đường Hồ Chí Minh bắt đầu từ Pắc Bó tới Cà Mau như Đại tướng đã nêu. Hang Cốc Bó càng thêm ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng.

Nhớ Đại Tướng

Đêm 21/12/2012, tôi nhớ đến Đại tướng, nhớ đến hang Cốc Bó, tôi điện cho anh Võ Hồng Nam là mai vào thăm Đại tướng, anh Nam hẹn 10 giờ đón ở Bệnh viện 108. Đêm hôm đó tôi thức trắng đêm viết bài thơ kính tặng Đại tướng với tên là ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP khá dài, gần 300 câu thơ lục bát. Sáng hôm sau tôi mang in và điện cho Đại tá Nguyễn Thanh Sơn đúng 10 giờ có mặt tại Bệnh viện 108, nơi Đại tướng đang điều trị. Do quá nhiều đoàn vào thăm, Đại tướng mệt nên BQP chỉ đạo hôm nay 22/12 không cho khách vào thăm. Anh Nam điện về cho Mẹ nói sự việc như vậy, Bà Đặng Bích Hà bảo đưa các anh ấy về nhà chơi. Được Phu nhân Đại tướng tiếp cùng vợ chồng anh Võ Hồng Nam, tôi đã đọc bài thơ cho gia đình nghe. Hai lần Bà vỗ tay khi nghe câu: Không trường không lớp chọn bầu chẳng sai và Năm châu bốn biển tìm về tới thăm.

Phu nhân Đại tướng nói với anh Nam, chú ấy chữa xong Con đem bài thơ vào viện đọc cho Ba nghe. Tôi sửa ngay xong lúc 12 giờ ngày 12/2/2012, chiều 1 giờ anh Nam vào đọc cho Đại tướng nghe, sau đó anh ấy điện cho tôi thông báo: Nghe xong Đại tướng cười giơ tay vẫy vẫy (hoan nghênh).

Khi Đại tướng đi xa, tôi đến nhà ở của gia đình Bác tại đường Hoàng Diệu thắp hương viếng Đại tướng và đến Nhà tang lễ quốc gia dự lễ viếng, lễ truy điệu, lễ tiễn đưa Đại tướng về nơi yên nghỉ cuối cùng.

Ngay hôm đó tôi đã viết bài thơ:

 

Đại tướng của dân

Bi ai Đại tướng đi rồi
Thủ đô chật phố, dòng người tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt như mưa
Cây xanh rủ lá, nắng thưa, gió tàn
Tiễn Người về chốn bình an
Vĩ nhân “Tam nhất” (*) vẹn toàn đỉnh cao
Vinh quang đất nước tự hào
Tiếc thương gương sáng, công lao diệu kỳ
Núi sông bừng tỉnh, uy nghi
Quân dân đoàn kết không gì chuyển lay
“Dĩ công vi thượng” đẹp thay
Tượng đài Đại tướng tạc đầy lòng dân
Trời Nam mãi mãi sáng ngần
Bác Hồ, Bác Giáp của dân đời đời.

(*) Tam nhất: – Đại tướng đầu tiên và trẻ nhất.
- Tổng tư lệnh đầu tiên và duy nhất.
- Bí thư Quân ủy Trung ương đầu tiên và duy nhất do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng giữ chức vụ này.

Một tuần sau, trong đoàn Cựu chiến binh Bộ đội Trường Sơn trên hành trình thăm chiến trường xưa, chúng tôi vào viếng mộ Đại tướng, tôi viết bài thơ:

 

Viếng mộ Đại tướng

Đêm mưa tìm đến Vũng Chùa
Nhớ thương Đại tướng như vừa đi xa

Mộ quàn sườn núi đài hoa
Hương thơm lan tỏa, giao hòa địa long

Người nằm nhìn hướng Biển Đông
Giang sơn một dải sáng hồng nước non

Ngày đêm chiến sỹ Đồn Ròn
Canh cho giấc ngủ vẹn tròn ngàn thu

Sóng reo, cây hát, gió ru
Mũi rồng – Đảo Yến thiện du muôn đời.

(Viết tại Vũng Chùa sau một tuần ngày mất của Đại tướng).

Hà Nội, 17/7/2021

Thiếu tướng Hoàng Kiền
(Anh hùng LLVTND – Nguyên Tư lệnh Binh chủng Công binh -
Phó Chủ tịch Hội Trường Sơn Việt Nam)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 653

Ý Kiến bạn đọc