Một góc làng quê

Con “quềnh quang”

 

Cơn mưa chiều nay rất lớn, kéo dài tới khi trời sụp tối nhưng vẫn còn lắc rắc những hạt mưa theo gió lạnh tạt vào hiên nhà. Đêm thật buồn. Nhất là giờ này khắp chung quanh tường rào nhà tôi ở phía bên kia vườn dừa hàng xóm nơi có nhiều mương, vũng, ao, hồ ngập nước vang lên tiếng “quềnh quang”, một giọng trầm, đều, như điệp khúc của loài sinh vật xấu xí, hèn mọn, thấp bé có cái bụng đầy hơi phình to để phát ra âm thanh quen thuộc của mưa đầu mùa. Đây là tiếng gọi bầy đàn, hò hẹn bạn tình gặp gỡ để chuẩn bị cho một mùa sinh sản, duy trì nòi giống. Loài “quềnh quang” có tiếng kêu bầy đàn thật buồn cho một mùa đáng lý phải rất vui. Đó là mùa giao phối. Mùa hạnh phúc.

Nhiều người sẽ không biết con “quềnh quang” là con gì? Kể cả người gốc quê. Tôi đặc biệt có trí nhớ rất tốt, nên tới giờ vẫn nhớ tên con “quềnh quang” do vài lần nghe má tôi nói. Đó là kỷ niệm ngày tôi còn thơ ấu, những đêm mưa bên quê nội, nhà thật vắng. Bà nội tôi già yếu ngủ trong buồng. Phía ngoài, giường bên kia má ngủ với đứa em gái tôi. Giường bên này tôi ngủ một mình. Ba tôi đi kháng chiến ở xa, quanh năm suốt tháng ông không có nhà. Do đó bình thường, ban ngày nhà đã vắng vẻ và buồn. Ban đêm khỏi nói, đặc biệt đêm mưa đầu mùa bao giờ cũng rất lớn và “quềnh quang” không đợi đến đêm, từ chiều tối đã cất giọng như một dàn đồng ca sầu não, khắp nơi.

tapchi29--Anh-minh-hoa---Con-quenh-quang---Anh-1

Tôi thì đương nhiên biết những “ca sĩ” cất giọng trầm buồn, u tịch trong đêm mưa này là “ễnh ương”. Nhưng em gái tôi còn nhỏ không biết nên khi nghe âm thanh vang rền khắp nơi, đặc biệt là sát bên nhà tôi có vườn mía má tôi trồng, mía lên líp nên giữa hai bờ mía là mương trũng đọng nước. Đám “quềnh quang” kêu sát bên nhà hòa trong tiếng lá mía bị gió đánh tấp vào vách nhà thành tiếng kêu xạc xào, nghe càng thê thảm hơn. Em tôi đã hỏi má tiếng kêu làm cho nó khó ngủ là tiếng kêu của con gì? Má tôi bảo là tiếng kêu của con “quềnh quang”, rồi má đọc luôn bài đồng dao như để giải thích:

“Quềnh quang…
Quềnh quang…
Có vợ chưa
Có vợ rồi
Mấy con
Vài con…”

Tôi hình dung ra giọng đọc của má sao nghe rất giống âm điệu của tiếng “ễnh ương” đang kêu ngoài vườn mía. Ai ở quê sẽ liên tưởng được ngay.

Con “quềnh quang” tức “ễnh ương” thuộc họ nhà cóc, ếch… nhưng da láng trơn, màu vàng nâu, hình dạng xấu xí, thấp bé, đặc biệt cái bụng rất to (Nên ở quê, đứa trẻ nào bụng to thường bị gọi là bụng ễnh ương). Chính nhờ cái bụng đặc biệt này nên “ễnh ương” kêu gọi bầy đàn trong những đêm mưa lớn đầu mùa có âm thanh “quềnh quang” vang động khắp nơi. Sau đêm mưa hẹn hò này “quềnh quang” cái xuống mương, vũng, ao, hồ làm một cái bọt thật lớn đẻ trứng, trứng sẽ nở thành con, gọi là nòng nọc. Bọt “ễnh ương” làm tổ đẻ trứng rất giống với bọt cá sặc nên đứa trẻ con nào không có kinh nghiệm dễ bị lầm lẫn xách rổ nhào xuống vớt cá sặc sẽ trúng ngay cái tổ ễnh ương.

Nòng nọc ễnh ương giống như nòng nọc ếch, cóc, nhái và cá trê… nhưng đủ ngày tháng nòng nọc đứt đuôi nhảy lên bờ thành ễnh ương con.

Mùa nắng ễnh ương chui rúc trong hang, hốc, kẹt, nhà quê thường chứa nước mưa trong lu, mái, khạp… Ễnh ương ép bụng, nằm trốn dưới đít lu, đít mái, tối ra kiếm ăn. Ễnh ương ăn các loại côn trùng nhỏ và lớn nhanh với hình dạng đặc trưng không lẫn lộn. Trẻ con ở quê nhiều đứa rất sợ “ễnh ương” do hình dạng xấu xí, gớm ghiếc nên thường dùng cây hay chân giẫm đạp lên. Ễnh ương có màn giả chết rất thần sầu, nó nằm bẹp dí xuống đất, nhưng sau đó… phình bụng trở lại và nhảy rất nhanh để tẩu thoát.

Đêm nay, giờ này, trong cơn mưa từ lúc chiều kéo dài qua đêm tôi lại nghe tiếng “quềnh quang” vang động khắp quanh nhà. Dàn đồng ca kêu gọi bạn tình này có khi kéo dài tới gần sáng. Tôi, một mình trong ngôi nhà vắng, vụt nhớ tới câu chuyện má kể cho em gái tôi nghe từ lúc nhỏ bên quê nội.

Tôi thì nhớ má, nhớ kỷ niệm thời tuổi nhỏ những đêm mưa bên quê nội nghe tiếng “quềnh quang” kêu vang động khắp nơi và ngoài vườn mía sát hông nhà. Còn những ai biết hoặc chưa hề biết “quềnh quang” là con ễnh ương quen thuộc ở quê mình khi nghe nó kêu trong những đêm mưa. Như đêm nay?

TỪ KẾ TƯỜNG
Tạp Chí Văn Nghệ TP.HCM số 29

Ý Kiến bạn đọc