Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Chuyện về cây bồ đề 3 gốc 111 năm tuổi

Trong khuôn viên di tích lịch sử quốc gia khu lăng mộ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh gần chân cầu Suối Linh (quốc lộ 1A, khu phố 6, P.Long Bình, TP.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai) có một cây bồ đề cổ thụ mọc tự nhiên rất lớn, che bóng mát cho toàn bộ khu di tích này.

“Cụ” cây bồ đề 111 năm tuổi linh thiêng

Theo lời ông Nguyễn Văn Cầu, Trưởng ban quý tế đình thần Đoàn Văn Cự, qua tài liệu ghi chép lại thì ông Đoàn Văn Cự (1835-1905), nguyên quán tại làng Bình An (nay là quận Thủ Đức, TP.HCM).

Anh-minh-hoa---Chuyen-vay-Bo-de-3-goc-111-nam-tuoi

Khoảng năm 1895, ông Đoàn Văn Cự đến Biên Hòa chiêu mộ trai tráng, anh hùng hảo hán để lập ra một hội kín tên là Thiên Địa Hội với khẩu hiệu đấu tranh là “Phản Pháp phục Nam”. Ông Cự chọn một khu rừng hoang vắng tên Bưng Kiệu làm căn cứ kháng chiến lâu dài. Để qua mặt quân Pháp, ông Cự hành nghề bốc thuốc nam chữa bệnh cho dân nghèo nên người dân còn gọi tên là “ông thầy Cự”, “ông thầy Hai”…

Vào ngày 12-4-1905, lính Pháp huy động lực lượng bất ngờ đánh úp vào căn cứ Bưng Kiệu để tìm, tiêu diệt và bắt sống thủ lĩnh Thiên Địa Hội – Đoàn Văn Cự. Do bị động, không kịp thời điều quân đối phó và không muốn bị sa vào tay giặc, ông Đoàn Văn Cự cùng 16 nghĩa sĩ tuẫn tiết.

Dân gian truyền rằng: Sau khi ông Cự hy sinh, hàng ngàn con châu chấu bay lại bu quanh xác ông để ngăn cản lính Pháp đem xác đi thủ tiêu. Thấy cảnh tượng lạ lùng, lính Pháp đành rút đi hết. Nhân dân bí mật đem 17 xác chôn chung vào một cái hố lớn, đắp thành ngôi mộ đất. Sau vài ngày, nơi đầu mộ bỗng có một cây bồ đề mọc lên và cứ thế lớn dần theo năm tháng.

Trước năm 1975, ngôi mộ này nằm trong phần đất thuộc căn cứ quân sự Long Bình của quân đội Mỹ, nên nhà cầm quyền bấy giờ không cho người dân đến viếng mộ. Không những thế, quân đội Mỹ còn mang xe ủi tới để “giải phóng” ngôi mộ và bứng gốc cây bồ đề. Nhưng không hiểu sao các phương tiện cơ giới khi chạm đến phần mộ và thân cây bồ đề đều bị chết máy và hư hỏng một cách kỳ lạ. Thậm chí vài người ngồi trên xe bị… chết bất đắc kỳ tử mà không rõ nguyên nhân! Từ đó, sự linh ứng của các vong linh nghĩa sĩ Thiên Địa Hội ngày càng lan rộng nên chính quyền đương thời không “đụng” đến nữa…

Che mát vong linh cho các liệt sĩ  

Ông Nguyễn Văn Cầu ước tính “cụ” cây bồ đề có “tuổi thọ” khoảng 111 năm tuổi và “cụ” bồ đề trở thành đề tài bàn tán khá nhiều khi du khách phương xa đến tham quan và viếng mộ.

Theo quan sát của chúng tôi thì gốc cây bồ đề khá lớn, rễ cây rũ xuống bám chặt vào nền đất tạo thành một không gian phảng phất nét hoài cổ và đầy tâm linh. Gốc cây khoảng bốn đến năm vòng tay người lớn bao quanh mới hết. Điều đặc biệt là gốc cây không chỉ có 1 mà đến 3 gốc. Từ 3 gốc đó, thân cây vươn cao, khỏe khoắn lên tận trời xanh tạo thành một mảng xanh che mát cho toàn bộ khu di tích.

Khu mộ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh được xem như là “nghĩa trang liệt sĩ” đầu tiên ở TP.Biên Hòa. Hàng năm, vào ngày 18 tháng 4 (âm lịch), Ban quý tế đình thần Đoàn Văn Cự đều tổ chức trọng thể lễ giỗ chung cho ông Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh. Nhân dân khắp nơi tề tựu vào khu mộ để đốt 17 nén nhang thắp lên phần mộ của những người nghĩa khí can liệt, cảm kích công đức những con người nông dân đầu trần, chân đất can trường chống giặc ngoại xâm.

Bài, ảnh: Trường Trí
(Hội VHNT tỉnh Đồng Nai)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 406

Ý Kiến bạn đọc