Kính văn nghệ

Chuyện triển lãm này vui nè…

Hồi bữa tôi đi xem bộ sưu tập tranh quý Việt Nam có tên “Những bức tranh từ châu Âu về” giới thiệu 17 bức tranh của 4 họa sĩ nổi tiếng của mỹ thuật Việt Nam gồm: Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái (Nghiêm – Liên – Sáng – Phái) cùng các họa sĩ Trường Mỹ thuật Đông Dương nổi tiếng khác như Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Sỹ Ngọc, Tạ Tỵ đã khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh (số 97 Phó Đức Chính, Q.1, TP. HCM). Ban tổ chức giới thiệu rằng thì là: Đây là lần đầu tiên mà những tác phẩm quý giá của 4 họa sĩ được giới thiệu chung trong cùng một triển lãm, thu hút mạnh sự chú ý của dư luận. Chủ nhân bộ sưu tập này là ông Vũ Xuân Chung – một người chơi đồ cổ. Trước đây, qua quen biết ông Hà Thúc Cần – một người sưu tập tranh được nhiều người biết tiếng ở Việt Nam, ông Vũ Xuân Chung bắt đầu chú ý đến mảng tranh các họa sĩ Đông Dương. Ông Chung cho biết 17 bức tranh này ông mua từ ông Jean François Hubert – một chuyên gia thẩm định tranh Việt Nam tại sàn đấu giá Christie’s Hong Kong. Mỗi bức tranh ông mua đều có giấy xác nhận của ông J. F. Hubert. Triển lãm thông báo kéo dài đến ngày 20-7-2016. Nhưng sáng hôm sau đọc báo đã thấy buồn quá.

- Ủa, báo viết cái gì làm ông bạn buồn?

- Báo nói: tranh ở triển lãm mà tôi vừa xem là tranh giả ông ạ.

- Úy trời, đừng giỡn nhột nhe! Triển lãm ngay tại Bảo tàng Mỹ thuật, cả đống con mắt chuyên nghiệp chuyên ngành nhìn vô thẩm định tra xét, rồi mới cho triển lãm, giả chỗ nào mà nói giả chứ?

- Tôi thấy báo ghi, nhà nghiên cứu Nguyễn Hào Hải, bạn vong niên của Dương Bích Liên, khẳng định bức Ba cô gái tại triển lãm (từng in trên báo Thanh niên ngày 7-7 với tên Nét duyên dáng, sơn mài, 90×120 cm) là tranh giả, vì hai bức gốc trên chất liệu sơn dầu và sơn mài có kích thước lớn hơn nhiều. Nó to tương đương với kiệt tác Hào (sơn dầu, 147×200 cm, 1972) của Dương Bích Liên. Bức gốc theo Nguyễn Hào Hải có tên là Mùa Xuân và thiếu nữ, từ lâu đã thuộc bộ sưu tập Đức Minh, hiện nó vẫn còn trưng bày tại bảo tàng tư nhân Đức Minh (31C Lê Quý Đôn, Q.3, TP. HCM). Nói về bức này, họa sĩ Nguyễn Trung Tín (nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật TP. HCM) cho rằng: “Tranh giả thì không dám nói, nhưng nhìn cái cách vẽ hình tay chân thì chưa chắc đã là sinh viên học mỹ thuật”. Nhà nghiên cứu Ngô Kim Khôi khẳng định chắc nịch: “Đây là tranh giả”. Còn bức Vườn chuối (sơn mài, 90×120 cm, 1978), với chú thích là của Nguyễn Sáng. Trong vựng tập Nguyễn Sáng mà nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn in năm 1996, tác phẩm này cũng có tên Vườn chuối, cũng chất liệu sơn mài, nhưng với kích thước là 120×180 cm, còn năm sáng tác là 1981. Trong chú thích của vựng tập, Vườn chuối  thuộc sở hữu của Haiphong Shipping Company (Công ty Vận tải Hải Phòng). Họa sĩ Nguyễn Thanh Bình khẳng định bức trong vựng tập: “Cái này mới là tranh thật. Cái này mới đúng là hình của Nguyễn Sáng”. Xem Vườn chuối, họa sĩ Nguyễn Quang Vinh (Đại học Mỹ thuật TP. HCM) cho rằng “chỉ có thể là một sự báng bổ nghệ thuật”. Còn họa sĩ Ngô Đồng: “Nhìn thấy ái ngại quá!”; họa sĩ Nguyễn Đức Hòa: “Cay đắng”. Còn bức Rồng (sơn mài, 80×120 cm, 1974) cũng có nhiều ý kiến nghi ngờ. Danh họa Nguyễn Tư Nghiêm thường vẽ con giáp theo từng năm mang tên con giáp đó. Cùng bố cục và cách vẽ, bức này (còn có tên Múa rồng) thường được biết đến với chất liệu bột màu trên giấy, ký tên năm Bính Thìn 1976.

- Thôi, chắc nhà sưu tập này mua nhằm tranh giả rồi…

- Trên một tờ báo khác, nhà sưu tập Vũ Xuân Chung kể rằng mình gặp ông Jean Francoi Hubert (người Pháp) vào năm 2012, mua lại bức Vườn chuối năm 2013 tại Paris, Pháp. Rồi trong 3 năm tiếp theo, ông mua lại của Hubert tất cả 17 tác phẩm được cho rằng thuộc thế hệ của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Ông Chung cho biết các tác phẩm đều có giấy chứng nhận của ông Hubert, nhưng không cho biết ông Hubert có giấy chứng nhận từ những người mà ông ấy đã mua trước đó hay không?

- Mấy nhà sưu tập không phải dân mỹ thuật ra, thích tranh thì mua, biết thế nào là giả với thật. Nếu triển lãm tranh giả ở ngay tại một bảo tàng to đùng như vậy, thì trách nhiệm chuyện này trước tiên phải thuộc về những người quản lý ở đây. Họ đều là những người phải xuất thân từ mỹ thuật mới về quản lý, tay ngang nào được bổ nhiệm về chỗ này. Đánh trống ba hồi đi, hỏi xem ai có can đảm đứng ra nhận trách nhiệm không?

- Hình như không có đâu, đánh trống làm gì cho mỏi tay, triển lãm này nói theo chữ của ông bà để lại, là “mua vui cũng được một vài trống canh”, nhờ vậy mới lòi ra cái dốt ở những người lâu nay hay vỗ ngực xưng tên ta là trùm thiên hạ…

- Ai cũng có chung suy nghĩ trước tiên là lỗi ở Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, họ tổ chức triển lãm nên phải chịu trách nhiệm trước công chúng. Chỉ tội cho nhà sưu tập. Ông ấy chỉ tin vào các giấy chứng nhận được ghi bởi các anh chàng người Pháp và mua theo kiểu nghe người ta nói. Đó là một điều đáng tiếc, đáng tiếc hơn là các tổ chức đã cho phép một triển lãm như vậy diễn ra trong Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.

- Ôi trời, loạn rồi!

Trương Bến Tre
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 411

Ý Kiến bạn đọc