Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Chuyện Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên trong dư luận mạng xã hội

Cả nước chỉ có hai Hội Nhà văn cấp tỉnh, thành phố lớn là Hội Nhà văn Hà Nội và Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh là nơi có nhiều nhà văn, nhà hoạt động văn học sinh sống và làm việc. Chính vì vậy, những sự kiện mới xảy ra tại Hội Nhà văn Hà Nội (HNV HN) đã làm dư luận quan tâm, không chỉ trên các báo chí chính thống mà cả trên các trang mạng xã hội. Đó là vụ việc Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên chính thức tuyên bố từ chức Chủ tịch HNV HN và tiện thể (!) tuyên bố ra khỏi HNV HN luôn. Kể cũng là điều đáng tiếc và nhất là đáng tiếc với chính Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên. Cái lý thì đúng rồi. Anh có toàn quyền nhận chức vụ và cũng có quyền từ bỏ mọi chức vụ bởi HNV HN vốn chỉ là một tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, tự nguyện của các nhà văn sinh sống ở Hà Nội (bao gồm những người sáng tác: thơ, văn xuôi, kịch bản, lý luận – phê bình, dịch thuật văn học) lấy hoạt động văn học là nghề nghiệp của mình. Đã là tự nguyện thì anh không tự nguyện nữa thì thôi. Chính vì vậy, chỉ mấy ngày sau đó Ban thường vụ HNV HN đã ra nghị quyết chấp thuận luôn việc từ chức của ông Phạm Xuân Nguyên. Ông Phạm Xuân Nguyên từ chức và ra khỏi Hội là một việc nhỏ, nhưng nguyên nhân của việc này cùng cách xử lý lại là một việc lớn, có thể nói là rất lớn liên quan đến các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp tại Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Đó là thách thức định hướng chính trị của các tổ chức xã hội nghề nghiệp do chính Đảng Cộng sản chủ trương lập ra.

Không ai phủ nhận ông Phạm Xuân Nguyên là một nhà văn, mặc dù với tư cách của một nhà văn, ông chưa có tác phẩm lớn để giúp nền văn học Việt Nam tiến một bước dài trên thị trường văn học và ra khỏi cái tình trạng mà chính ông đã chửi bới nó như một thứ chợ chiều, một nền văn học một chiều và còn nhiều từ ngữ mà một nền văn học cách mạng với nhiều thành tựu không thể chấp nhận được. Nhưng ông là một người chịu khó đọc, có tri thức và quan trọng là thông minh và lợi khẩu. Mọi cái ông nói hết thảy đều như đúng rồi. Không ít lần Phạm Xuân Nguyên đã lớn tiếng công kích “Văn học minh họa”, chê bai những cây đa, cây đề làng văn học “mặc nhầm quần” nhảy ra làm chính trị khiến văn cũng dở mà chính trị cũng dở. Tuy mang danh là nhà phê bình nhưng đến nay ông chỉ mới có 1 cuốn sách xuất bản đó là cuốn Nhà văn như Thị Nở và 2 cuốn sách dịch. Dù vậy, ông vẫn là nhà phê bình có tiếng với các bài phê bình trên báo chí cổ vũ cho những phong trào văn học cách tân, những phong trào văn học có tính thách thức, kể cả thách thức về chính trị.

Làm Chủ tịch HNV HN, ông Phạm Xuân Nguyên đã làm được nhiều việc. Nhưng cũng có nhiều việc ông làm đã gây ra nhiều phản ứng. Đó là việc trao giải cho cuốn sách của một tác giả có nhiều hành vi chống chủ trương chính sách của Nhà nước. Đó là việc ông tham gia Ban Vận động thành lập Hội Nhà văn Độc lập. Đó là việc ông tham gia những hoạt động thiếu đạo đức, ví dụ tham gia xuyên tạc, bôi nhọ Anh hùng Võ Thị Sáu và còn tham gia nhiều hoạt động chung với những ngụy dân chủ. Dĩ nhiên, đó là quyền của ông. Ông đã từng tuyên bố: Nhà phê bình cần có tri thức và bản lĩnh. Tôi có cả hai. Dĩ nhiên là gồm cả bản lĩnh làm những việc trái đạo lý. Anh từng chế diễu những cây đa, cây đề làng văn học “mặc nhầm quần” nhảy ra làm chính trị khiến văn cũng dở mà chính trị cũng dở, nay chính anh ta lại nhảy vào chính trị. Thực ra, Phạm Xuân Nguyên đã làm nó từ lâu rồi khi mà anh ta gia nhập làng ngụy dân chủ, tự ứng cử đại biểu Hội đồng Nhân dân Thủ đô và dĩ nhiên thất bại.

Nhưng vấn đề quan trọng hơn chính là những mưu đồ thay đổi định hướng chính trị trong hoạt động của những tổ chức xã hội chính trị nghề nghiệp, mặc dù là tự nguyện nhưng do Đảng và Nhà nước lập nên. Đã có nhiều hoạt động của các thế lực thù địch nhằm thâm nhập, thay màu các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp đã tồn tại lâu năm để chống nhà nước. Có một quy định đã từng được để bằng câu chữ trong tất cả các điều lệ của các tổ chức này, dù là Hội Nhà văn Việt Nam hay là các hội Văn học – Nghệ thuật địa phương, đó là: “Hội đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; Hội hoạt động theo đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng; chịu sự quản lý của Nhà nước và tuân thủ theo quy định của pháp luật nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Vậy nếu lãnh đạo chủ chốt của Hội lại là người có nhiều hoạt động chống chính sách nhà nước, thậm chí có những hoạt động bôi nhọ di sản văn học cách mạng, bôi nhọ các anh hùng liệt sĩ thì có nên không? Dĩ nhiên không thể duy trì tình trạng đó. Việc can thiệp của Sở Nội vụ, trước hết là hợp lý về tình. Còn về lý, Phạm Xuân Nguyên là Đảng viên, đương nhiên phải chấp hành các quyết định của tổ chức Đảng, HNV HN là tổ chức thuộc sự quản lý nhà nước của Sở Nội vụ, và trong các quy định pháp luật về Hội, Bộ Nội vụ, Sở Nội vụ có quyền đồng ý hay không đồng ý các Hội cử người nào đó làm lãnh đạo Hội. Các quy định pháp luật về Hội nêu rõ, Chủ tịch UBND các tỉnh, TP là người phê duyệt điều lệ và người đại diện pháp luật của các Hội địa phương. Trong trường hợp TP. Hà Nội, Sở Nội vụ theo ủy quyền quản lý các Hội địa phương của Chủ tịch UBND TP. Hà Nội có quyền không đồng ý ông Phạm Xuân Nguyên làm chủ tịch HNV HN, đại diện pháp luật của HNV HN là đúng các quy định pháp luật. Cũng có ý kiến nói rằng, làm như vậy, Sở Nội vụ đã can thiệp quá sâu vào hoạt động của HNV HN. Có lẽ, nếu không có những hoạt động quá lộ liễu, đi ngược lại chính sách nhà nước, đi ngược lại truyền thống đạo đức của ông Phạm Xuân Nguyên, chắc sẽ không có sự can thiệp mạnh mẽ đến như vậy. Có thể nói hơi quá, nhưng chính hành động của Sở Nội vụ Hà Nội đã cứu được HNV HN khỏi đi lạc đường, dẫn đến tiêu vong trong thời gian tới. Để nhấn mạnh điều này, tôi xin trích ý kiến của nhà văn lão thành Vũ Hạnh: “Chúng ta đang đứng trong giai đoạn xã hội mà những yếu tố bên ngoài nó tác động ghê lắm. Tôi đồng ý là nhà văn phải tự do, nhưng tự do đó có nghĩa là phục vụ cho lẽ phải. Khi mình ở trong đất nước thì mình phải chấp nhận và làm đúng nghĩa vụ của công dân, bởi vì nhà văn trước hết là một công dân”. Các nhà văn, các hội nhà văn, hội nghệ thuật phải được tạo không gian tự do sáng tác, nhưng không có không gian tự do chống nhà nước.

Điều đáng tiếc duy nhất trong câu chuyện này lại chính là thái độ của ông Phạm Xuân Nguyên. Lẽ ra, sau khi nghe xong công văn của Sở Nội vụ ông Nguyên phải bình tĩnh suy xét và chấp nhận tình thế. Nhưng ông đã xử sự rất không bình thường. Ông tuyên bố từ chức, đã đành, nhưng quan trọng hơn, ông tuyên bố ra khỏi Hội Nhà văn Hà Nội, Hội Liên hiệp Văn học – Nghệ thuật Hà Nội. Không được làm lãnh đạo nữa thì ta đây không thèm? Trên mạng xã hội fb, nick Mai Dương có một câu bình luận đáng chú ý: “Chết cười có ông nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình, mở mồm ra là chê bai chức quyền, đả kích quan lại, nhưng khi cho nghỉ phát thì giẫy nẩy như đỉa phải vôi, hehe. Phạm Xuân Nguyên, là ví dụ tiêu biểu”.

Một đáng tiếc nữa, ông Phạm Xuân Nguyên là Đảng viên và không biết ông có còn nhớ những gì ông thề nguyện trước lá cờ Đảng không?

Khang Phúc
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 455

Ý Kiến bạn đọc