Trong nước

Chuyển ngữ Dạ Cổ Hoài Lang

Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển sinh năm 1948 nổi tiếng với bài hát “Thu – Hát cho người” vừa cùng ekip chuyển ngữ bản vọng cổ kinh điển “Dạ cổ hoài lang” sang tiếng Anh, Hoa và Pháp.

“Dạ cổ hoài lang” là ca khúc cổ do nhạc sĩ Cao Văn Lầu sáng tác, nói về tâm sự người vợ nhớ chồng lúc đêm về. Cao Văn Lầu thường gọi Sáu Lầu, ông sinh ngày 22 tháng 12 năm 1892 tại xóm Cái Cui, làng Chí Mỹ, sau sát nhập với làng Thuận Lễ trở thành xã Thuận Mỹ, huyện Vàm Cỏ, tỉnh Long An. Cách mạng tháng Tám thành công, ông tham gia Mặt trận Liên Việt ở ấp Vĩnh Phước, xã Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.

So-488--NS-Cao-Van-Lau
NS Cao Văn Lầu

Năm 1947, ông nhận nhiệm vụ đặc biệt là cứu một số cán bộ bị thực dân Pháp bắt, và đã cứu được. Từ năm 1918 đến 1974, ngoài bản “Dạ cổ hoài lang”, mà sau này phát triển thành bản “vọng cổ”, làm thay đổi một phần bộ mặt cải lương; ông Cao Văn Lầu còn sáng tác thêm 10 bản nữa, nhưng đa phần chỉ lưu hành ở Bạc Liêu. Ông sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ như đàn tranh, cò, kìm, trống lễ. 

Ông Cao Văn Lầu mất vào ngày 13 tháng 8 năm 1976 tại TP. Hồ Chí Minh.

Vì sao có cái tên “Dạ cổ hoài lang” được giải thích như sau: – Sau khi cưới vợ được 3 năm mà vợ không có thai, gia đình buộc ông Cao Văn Lầu  phải mang trả vợ về cho bên nhà gái. Từ đó ông rất buồn, chỉ có cây đàn làm bạn, và vì nhớ vợ, ông dựa theo tích “Tô Huệ chức cẩm hồi văn” viết bản nhạc có 22 câu được nhà sư Nguyệt Chiếu đặt cho cái tên là “Dạ cổ hoài lang” (nghĩa là “Nghe tiếng trống đêm nhớ chồng”).

Từ bản ban đầu mỗi câu hai nhịp, các nghệ sĩ sau này chuyển lên bốn nhịp rồi tám nhịp mà thành bài vọng cổ đầu tiên. Đến nay thời điểm ra đời của bản nhạc vẫn chưa được xác định rõ. Nhạc phẩm được nhiều thế hệ nghệ sĩ thu âm, truyền cảm hứng cho tác phẩm kịch, điện ảnh cùng tên. Năm 2004, vở “Dạ cổ hoài lang” được dựng tại Sân khấu Idecaf (TP.HCM) dựa trên kịch bản của nghệ sĩ Thanh Hoàng, do các nghệ sĩ Thành Lộc, Việt Anh… tham gia. Vở diễn mau chóng gây tiếng vang lớn. Năm 2017, đạo diễn Quang Dũng làm phim điện ảnh lấy cảm hứng từ vở kịch, do Hoài Linh, Chí Tài đóng chính.

So-488--NS-Vu-Duc-Sao-Bien
NS Vũ Đức Sao Biển

Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển cho biết: – “Dạ cổ hoài lang” là một “đặc sản đặc biệt” của văn hóa Nam bộ, mục đích của chúng tôi khi dịch bản vọng cổ này sang tiếng Anh, Hoa, Pháp là có ý đồ quảng bá tác phẩm ra thế giới, vì nếu để tác phẩm này quanh quẩn trong nước thì e là quá phí. Chúng tôi đã hoàn thành các bản dịch này từ năm 2012, nhưng vì có nhiều lý do khách quan nên mãi đến thời điểm này mới có thể công bố chính thức. Bản “Dạ cổ hoài lang” (Đêm khuya nghe tiếng trống nhớ chồng) là sáng tác của cố soạn giả Cao Văn Lầu có giá trị văn hóa lớn của đờn ca tài tử Nam bộ nói riêng và âm nhạc dân tộc nói chung. Qua một thời gian dài từ nhịp hai “Dạ cổ hoài lang” được phát triển sang nhịp 4, nhịp 8, nhịp 16, nhịp 32. Do đó, tôi và các ekip quyết định tạo dựng một “chiếc áo mới” cho tác phẩm là dịch “Dạ cổ hoài lang” sang tiếng nước ngoài để quảng bá giá trị nội hàm của tác phẩm. Như đã nói ở phần trên, mục đích của chúng tôi là ngoài việc quảng bá tác phẩm ra thế giới, còn có tham vọng khác nữa, đó là thu hút các nhà nghiên cứu văn hóa quốc tế chú ý đến văn hóa nghệ thuật của Việt Nam. Về quá trình dịch tác phẩm ekip chúng tôi không gặp khó khăn gì nhiều, vì toàn là những nhà báo có nhiều kinh nghiệm về biên dịch. Ủng hộ chúng tôi về dự án này là tỉnh Bạc Liêu, mà người đại diện trực tiếp là ông Vương Phương Nam – Phó Chủ tịch tỉnh Bạc Liêu. Khi vị Phó Chủ tịch này nghe chúng tôi trình bày dự án dịch “Dạ cổ hoài lang” sang tiếng nước ngoài, ông ấy cho biết sau Tết Nguyên đán sẽ lên kế hoạch giới thiệu các bản dịch tại nhà lưu niệm cố soạn giả Cao Văn Lầu ở Bạc Liêu. Còn nhớ, năm 1999, theo lời mời của chính quyền tỉnh Bạc Liêu, tôi đã ký âm lại bản cổ nhạc “Dạ cổ hoài lang”. Từ các chữ đờn trong thanh nhạc cổ như hò, xự, xang, xê, cống, liu, ú, tôi phục hiện tác phẩm trên nền thanh nhạc Tây phương với các nốt Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si, mong muốn tác phẩm sẽ dễ quảng bá hoặc truyền dạy. Sau đó, nhiều nhạc sĩ sử dụng bản ký âm này để hòa âm, các ca sĩ khi hát cũng thu âm dựa trên phiên bản mới này. 

Nguyễn Dương – Vũ Đức
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 488

Ý Kiến bạn đọc