Người tốt - Việc tốt

Chuyện kể về Bác Hồ và thiếu nhi đảo Ngọc

Khi Ngọc Vừng (huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh) đang hăng hái bước vào những năm đầu của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961-1965), Bác Hồ đã đến động viên quân và dân trên đảo, vào ngày 12/11/1962. Thế hệ thiếu nhi Ngọc Vừng được gặp Bác năm xưa nay đã lên ông lên bà nhưng câu chuyện xúc động của 56 năm về trước thì dường như mới diễn ra ngày hôm qua.

Vang mãi lời Bác năm xưa

Ông Nguyễn Minh Trang, quê ở Ngọc Vừng, hiện đang sống ở khu 4, thị trấn Cái Rồng, huyện Vân Đồn, là một trong nhiều thiếu niên được gặp Bác Hồ vào năm 1962. Những phút giây ngắn ngủi đó cũng đủ khiến ông Trang nhớ cả cuộc đời. Ông xúc động nhớ lại: Hôm ấy đẹp trời thời tiết dịu mát, cả đảo đang hăng say công việc đồng áng. Chúng tôi, những học sinh nhỏ đang chăm chú nghe cô giáo giảng bài, thì bỗng từ xa vọng lại tiếng động cơ máy bay. Sự hiếu kỳ khiến cho những đứa trẻ như chúng tôi bỏ quên bài giảng của cô giáo, vội vàng chạy nhanh về phía đơn vị bộ đội đảo. Chiếc máy bay thứ nhất hạ cánh an toàn. Mấy anh cán bộ từ trên máy bay bước xuống. Chúng tôi đoán rằng họ đang đi chuẩn bị cái gì đó. Cả đảo đoán già đoán non: Chắc là có cán bộ cao cấp.

So-516--Chuyen-ke-ve-Bac-Ho-va-thieu-nhi-dao-Ngoc
Bác Hồ chụp ảnh với thiếu nhi Ngọc Vừng (ảnh tư liệu).

Ông Trang tiếp tục mạch câu chuyện: Độ một giờ sau đó lại có một chiếc máy bay khác bay đến. Chúng tôi lại chạy ra. Máy bay hạ cánh, cửa từ từ mở ra. Một ông cụ râu tóc bạc phơ từ trên máy bay bước xuống. Chúng tôi reo lên sung sướng: “Bác Hồ! Bác Hồ!”.

Vì quá cảm động và đột ngột nên nhiều người lúc đó đều luống cuống đứng chôn chân một lúc. Bác đi nhanh về phía nhân dân trên đảo. “Sau một thoáng ngập ngừng, những đứa trẻ hiếu động như chúng tôi liền ùa lên vây quanh lấy Bác. Sau khi hỏi thăm tình hình của người dân, giáo viên, bộ đội trên đảo, Bác lấy kẹo chia cho những học sinh. Rồi Bác căn dặn, động viên chúng tôi rằng học tập tốt cũng là góp sức xây dựng, bảo vệ Tổ quốc” – Ông Trang tiếp tục câu chuyện với niềm xúc động.

Sau khi phát kẹo, Bác hỏi về 5 điều Bác Hồ dạy. Bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân hiện cư trú ở thôn Đông Hợp, xã Đông Xá, Vân Đồn, cũng là một người được gặp Bác năm xưa, kể: Hôm đó có thể vì quá xúc động nên nhiều thiếu niên trả lời không đầy đủ. Chỉ riêng có cậu thiếu niên Trang là trả lời được.

Ông Nguyễn Minh Trang giải thích: “Lần đầu tiên được gặp Bác Hồ, đứng gần Bác khiến tôi không khỏi hồi hộp. Bác ra hiệu dừng lại và quay sang hỏi một bé gái. Tôi nhớ là chị Đàm, sau này thành cô giáo. Chị Đàm không trả lời được hết. Nhưng rồi sau đó với cương vị là một liên đội trưởng, tôi vẫn dõng dạc trả lời mạch lạc 5 điều Bác Hồ dạy. Bác xoa đầu tôi và khen các cháu thiếu nhi ở đảo giỏi quá”. 

Bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân tiếp chuyện: Khi Bác bảo tôi bắt nhịp cho các cháu học sinh hát một bài. Tôi cho các em hát bài “Em là thiếu niên tiền phong”. Do luống cuống bắt nhịp các em chưa chuẩn, lúc đó Bác ân cần dắt tay tôi và bảo: “Cháu phải bắt nhịp như Bác thế này”. Rồi Bác bắt nhịp cho thiếu nhi hát bài “Kết đoàn”. Mọi người ai nấy đều cười vang và hát rất vui. Tôi không nghĩ rằng một vị lãnh tụ dân tộc lại có thể gần dân như thế. Hoàn toàn không có sự xa cách mà như thể là chúng tôi được đón một người thân thiết lâu lắm trở về quê hương vậy…

Các cháu thiếu nhi hát xong, Bác ân cần dặn dò: “Thầy phải dạy tốt. Trò phải chăm ngoan học giỏi. Rèn luyện đạo đức tốt để sau này xây dựng quê hương đất nước”. Quay sang trò chuyện với nhân dân đảo, Bác hỏi chuyện cụ Phạm Văn Biên về cuộc sống trên đảo. Mỗi lời nói, hành động cử chỉ của Người đều rất thân tình, ấm áp, khiến mọi người cảm thấy vô cùng gần gũi, xúc động. Cụ Biên trả lời Bác hết sức giản dị: “Nhờ có Đảng, có Bác, thời ta, nhân dân được tự do làm ăn, giấc ngủ được yên”.

Quân và dân Ngọc Vừng tiễn Bác lên máy bay. Máy bay chuẩn bị cất cánh, Bác vẫn còn vẫy chào bà con. “Chẳng ai bảo ai, chúng tôi chạy theo hướng máy bay mà vẫy chào cho đến khi máy bay đi khuất mới chịu ra về. Những câu nói của Bác năm ấy chúng tôi ghi nhớ mãi và lúc nào cũng tự nhủ rằng phải làm tròn nhiệm vụ để xứng đáng với lời căn dặn của Bác năm nào. Hơn nửa thế kỷ rồi nhưng niềm vui được gặp Bác năm nào cứ xốn xang như mới trưa nay vậy” – Bà Xuân chia sẻ.

Động lực của thế hệ trẻ

Nhiều thanh thiếu nhi năm đó còn nhớ mãi lời Bác dạy: “Cố gắng học tập, ngoan ngoãn sau này chiến đấu, xây dựng đảo tiền tiêu”. Lời dạy của Bác đã thành động lực cho nhiều thế hệ thanh thiếu nhi Ngọc Vừng phấn đấu vươn lên thi đua học tập, lao động sản xuất. Trong chiến đấu, thanh niên đã cùng bộ đội trên đảo biến Ngọc Vừng trở thành pháo đài thép bắn rơi nhiều máy bay địch, bảo vệ cho vùng biển đảo quê hương. Xã đảo vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.

Năm 1967, khi tròn 20 tuổi, ông Trang đã tình nguyện xin đi bộ đội. Dù đã có 2 người anh lên đường nhập ngũ, bảo vệ Tổ quốc nhưng ông Trang vẫn kiên định, viết một lá thư bằng chính máu của mình xin nhập ngũ. “Niềm vui nhập ngũ không được lâu khi vào phút chót chuyến thuyền buồm đưa tôi và một đồng đội khác ở đảo vào huyện nhập ngũ không thể vào kịp giờ do thời tiết xấu” – Ông nói.

Ở lại quê hương ông Trang tích cực tham gia công tác đoàn thể, đồng thời sát cánh phục vụ chiến đấu. Sau này, ông trở thành một trong những dân quân tự vệ trẻ của xã đảo, trực tiếp tham gia, làm nên những chiến công lớn, như: bắn máy bay địch, vây bắt biệt kích ở Ngầm Két; cứu người, vớt hàng ở tàu viện trợ nước bạn Trung Quốc bị đắm ở cồn Đá Lược… Ông trở thành một trong những đảng viên trẻ tuổi nhất được kết nạp ở Chi bộ xã Ngọc Vừng khi tròn 20 tuổi.

Năm 1968, khi được chuyển vào Vân Đồn, ông được cử đi học chuyên ngành Tuyên giáo, đồng thời chăm chỉ học bổ túc hết cấp 2, cấp 3 rồi lên đại học. Trở về địa phương, ông được giao phụ trách Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện Vân Đồn, rồi luân chuyển, kinh qua các vị trí lãnh đạo xã Minh Châu, xã Hạ Long, Phó Bí thư Thường trực rồi Chủ tịch UBND huyện Vân Đồn. Ở cương vị nào, ông Trang cũng luôn nhớ lời Bác, lấy sự quan tâm, gần gũi nhân dân làm kim chỉ nam cho mọi công việc.

Ông Nguyễn Minh Trang cho biết: “Mỗi người đều tìm thấy trong cuộc sống một kỷ niệm không thể nào quên. Riêng tôi đó là kỷ niệm về ngày Bác Hồ đến thăm đảo Ngọc Vừng, trò chuyện với thiếu nhi chúng tôi. Cho đến hôm nay, hơi ấm từ đôi bàn tay của Người, những lời căn dặn ân cần của Người vẫn còn đọng mãi trong tôi, là động lực giúp tôi vượt qua mọi khó khăn gian khổ để công tác tốt hơn, góp một phần nhỏ bé sức mình để xây dựng quê hương Vân Đồn giàu đẹp như lời Bác dặn. Sau này, ở nhiều cương vị công tác khác nhau, tôi càng thấm thía hơn bao giờ hết những lời Người dạy bảo”.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xã đảo Ngọc Vừng đã động viên 57 thanh niên lên đường nhập ngũ. Cứ 10 thanh niên thì có 7 người tòng quân, chiếm tỷ lệ cao nhất trong toàn huyện. Trong đó 56 người được tặng huân chương kháng chiến các loại, 17 người là thương binh, 12 liệt sĩ anh dũng hy sinh. Cụ Biên người được Bác hỏi chuyện năm nào sau này cũng có 2 người cháu nội lên đường chiến đấu và hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ là Liệt sĩ Phạm Văn Đương và Phạm Văn Ầm. Những người ở lại đều tham gia chiến đấu phục vụ chiến đấu, là cán bộ đảng viên ở quê hương. Trong đó có 43 người được tặng huân huy chương các loại. Ngọc Vừng có 30 người trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ sau này nắm giữ các vị trí lãnh đạo quan trọng trong và ngoài huyện. Không ít người là thạc sĩ, bác sĩ, đại tá quân đội.

Bức ảnh quý trở về

Đến tận bây giờ khi nghe ông Trang kể chuyện này tôi vẫn nhận ra trong giọng ông có gì đó hơi run và niềm xúc động hạnh phúc khó tả. Ông Trang bảo: “Tôi còn nhớ và cảm nhận rất rõ bàn tay ấm áp, đôi mắt hiền từ, giọng nói của Người”. Hơn nửa thế kỷ đã qua, không rõ vì sao mà không có bức ảnh nào về Bác ở Ngọc Vừng được in trên các báo cho thỏa lòng mong ước của nhân dân đảo Ngọc cũng như những người “trong cuộc” như ông Trang, bà Xuân.

Cho đến một ngày gần đây, nhà sưu tầm Nguyễn Cảnh Loan, Chánh Văn phòng Hội Khoa học Lịch sử Quảng Ninh đưa cho ông Nguyễn Quang Vinh, anh trai ông Trang xem một bức ảnh mới sưu tập được. Ông Vinh nhận ra trong ảnh có em mình cùng nhiều thiếu nhi Ngọc Vừng năm đó.

Trong lần gặp lại ông Trang bà Xuân, tôi đã nhân bản bức ảnh để tặng lại cho ông bà. Nhận bức ảnh đó từ tay tôi, bà Xuân rưng rưng xúc động: “Trời ơi, tôi đã đi tìm bức ảnh này gần 60 năm nay rồi. Đây, tôi đây đứng hơi khuất một chút. Còn đây là Lan, em gái tôi. Con bé có mái tóc dài ngày nào”. Bà Lan sau này trưởng thành làm cán bộ xã, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Ngọc Vừng.

Nói rồi bà Xuân giữ khư khư lấy bức ảnh như một báu vật. Bà cho biết, ngay sau đây bà sẽ mang ảnh đi phóng to thành nhiều bức cho mình, cho em gái mình và cho quê hương Ngọc Vừng nữa. Bức ảnh ấy sẽ được treo ở nơi trang trọng nhất.

Đương nhiên bức ảnh vừa tìm được vô cùng quý giá nhưng tôi còn biết khi tiếp xúc với ông Trang, bà Lan, bà Xuân còn có một hình ảnh vô giá khác không in ra được nhưng đã khắc sâu ở nơi trang trọng nhất trong trái tim và tâm trí những thanh thiếu niên Ngọc Vừng năm nào.

Phạm Học
(Báo Quảng Ninh – TP. Hạ Long)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 516

Ý Kiến bạn đọc