Kính văn nghệ

Chúng ta vừa mất thêm một người viết sử Việt Nam bằng ảnh

 

Báo chí vừa đưa tin, lúc 18 giờ ngày 15-3-2019, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Mạnh Đan đã từ trần sau thời gian lâm bệnh, ông thọ được 94 tuổi.

- Đây là một cây đại thụ nhiếp ảnh của nước Việt Nam, người được tôn vinh là viết sử Việt bằng ảnh đó, thật là đau buồn quá, các cây đại thụ lần lượt ngã rồi. Ông đến với nhiếp ảnh khi còn rất trẻ, mà là người viết sử bằng ảnh qua hai thế kỷ mới đáng nể phục chứ.

- Đọc tiểu sử của ông thấy thiệt là phải nghiêng mình kính cẩn, này nhé, ông nghề ảnh chuyên nghiệp vào năm 25 tuổi, nhận quyết định phân công của Đông Dương tạp chí (Indochine Sud-Est Asiatique), ông vào Sài Gòn đảm trách chuyên mục Nước Việt mến yêu với sự góp mặt hùng hậu của một đội ngũ phóng viên nổi tiếng đương thời: Raymond Cauchetier, Jean-Pierre Dannaud, Raoul Coutard (Pháp), Lê Đình Chữ, Bàng Bá Lân, Nguyễn Duy Kiên…; ông sử dụng chiếc máy ảnh hiệu Rolleiflex – dùng phim 6,5x9cm – và gom hết các danh lam thắng cảnh của Việt Nam vào ống kính của mình, ví dụ như: vịnh Hạ Long (Hải Phòng), bãi biển Lăng Cô (Huế), đồi cát Mũi Né (Bình Thuận), làng chài Phước Hải (Bà Rịa – Vũng Tàu), đồi thông Langbian (Lâm Đồng), rừng đước Năm Căn (Cà Mau)… Lợi thế của ông là biết kỹ thuật buồng tối, do đó ông tự mình làm tất cả các công đoạn, như tráng phim, phóng ảnh đen trắng lẫn ảnh màu, sáng tác kết hợp giữa lối tạo hình phương Tây với cốt cách phương Đông. Do đó sắc độ trong ảnh được biến hóa theo ý đồ của ông, tạo cảm xúc nơi người xem. Vào các năm 1952, 1953, 1954, vượt qua nhiều khó khăn, ông và các bạn ảnh cùng chí hướng: Võ An Ninh, Phạm Văn Mùi, Đỗ Huân, Bàng Bá Lân, Nguyễn Cao Đàm… tổ chức được liên tiếp ba cuộc triển lãm ảnh nghệ thuật tại phòng kính Nhà hát lớn Hà Nội. Triển lãm mang ý nghĩa lịch sử, ghi nhận dấu ấn lần đầu tiên giới cầm máy ảnh người Việt tự đứng ra tổ chức triển lãm của chính mình – trước đó đều do giám đốc trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, người Pháp, lên kế hoạch – rồi nhân đó tiến đến thành lập Hội Ảnh nghệ thuật Việt Nam…

- Tôi có biết về nhà nhiếp ảnh kỳ cựu này khi giao du với giới nhiếp ảnh, họ thường kể về ông với vẻ thán phục và kính cẩn. Họ kể rằng, trong hai thập niên 1950-1960, ông chuyên tu vào mảng đề tài phong cảnh thiên nhiên và chân dung, sau đó ông đã được trao thưởng và nhận hơn 70 huy chương vàng, bạc, đồng trong nước và quốc tế. Rồi khoảng giữa thập niên 1960, ông khai trương ảnh viện “Mạnh Đan” tại nhà riêng, hiệu ảnh này nhanh chóng nổi tiếng và duy trì hoạt động cho mãi đến ngày hôm nay với sự trợ lực của mấy người con khi ông bắt đầu già yếu.

- Nhắc đến ông là phải nhớ ngay đến các nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Tấn Tài, Nguyễn Đặng, Phạm Kỉnh, Thu An… Sau ngày đất nước thống nhất (tháng 4-1975), các ông là bạn đồng hành của các tay máy trẻ vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền Đông Nam bộ, các ông đã tận tâm chia sẻ, chỉ bảo chuyện nghề cho họ, nghệ sĩ nhiếp ảnh Mạnh Đan thường nói với người trẻ rằng “Hãy chụp sự thật nhưng phải làm thật sự – Biến cái tầm thường trở thành phi thường”.

- Gia sản nhiếp ảnh của ông để lại là 3 cuộc triển lãm ảnh cá nhân và xuất bản các sách ảnh nghệ thuật Quê hương Việt Nam (1966), Hình ảnh Việt Nam (2003), Non sông nước Việt  (2011). Mà đặc biệt trong cuốn sách ảnh là tác phẩm chọn lọc của những người cầm máy trong gia đình ông, đó là con ông và cháu nội ông. Có lẽ ông muốn làm một bộ ảnh gia đình khi có cả ba thế hệ cùng tham gia. Với những gì ông cống hiến cho nghệ thuật nhiếp ảnh nước nhà, từ 1959-1963, ông được phong tước hiệu Nghệ sĩ của Hiệp hội Nhiếp ảnh Hoàng gia Anh (RPS), Hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ (PSA)… Nghệ sĩ Nguyễn Mạnh Đan còn được trao tặng Huy chương “Vì sự nghiệp Văn học – Nghệ thuật Việt Nam” (1997). Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhiếp ảnh có cống hiến xuất sắc (ES. VAPA – 2006), Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp phát triển nghệ thuật Nhiếp ảnh Việt Nam, nhiều bằng khen của Ủy ban Nhân dân TP. Hồ Chí Minh; Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh.

- Thôi, chúng ta hãy nói lời tạm biệt ông. Tạm biệt một người viết sử Việt bằng ảnh.

Cả Cự
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 538

Ý Kiến bạn đọc