Thầy thuốc Văn nghệ

Chứng phù nề

Chứng phù nề là do chất lỏng dư thừa bị kẹt dưới lớp mô trên mặt, bàn tay, cánh tay, bàn chân và mắt cá chân. Phù nề còn xảy ra sau khi dùng thuốc, khi mang thai, mắc bệnh suy tim, bệnh thận hay xơ gan.

Các dấu hiệu phù nề bao gồm sưng phù mô dưới da, da căng phồng và sáng bóng, để lại vết lõm khi lấy ngón tay ấn xuống da trong vài giây, tăng kích thước vòng bụng. Cần đi thăm thầy thuốc ngay nếu chứng phù nề kéo dài và ngày càng nặng thêm. Đi bệnh viện cấp cứu ngay nếu chứng phù nề kèm theo khó thở, tím môi hay đau ngực vì là dấu hiệu suy tim hay phù phổi. Nếu ngồi lâu trong chuyến bay dài mà thấy sưng đau ở một bên chân, nên coi chừng có cục máu đông trong tĩnh mạch sâu.

Anh-minh-hoa---Chung-phu-ne

Những trường hợp phù nề nhẹ thường do ngồi trong một vị trí quá lâu, ăn nhiều đồ ăn mặn, sắp có kinh hay đang mang thai. Chứng phù nề đôi khi là tác dụng phụ của một số loại thuốc như thuốc hạ huyết áp, thuốc chống viêm không có corticoid, thuốc hạt dưa corticoid hay nội tiết tố estrogen. Trong một số trường hợp, chứng phù nề là dấu hiệu của một bệnh nghiêm trọng như suy tim sung huyết khiến máu tụ ở chân, ở mắt cá chân và bàn chân. Suy tim cũng gây ứ nước vùng bụng còn gọi là báng bụng, gây ứ nước trong phổi gọi là phù phổi cấp. Khi bị xơ gan, chất lỏng ứ đọng nhiều trong khoang bụng còn gọi là xơ gan cổ trướng. Bệnh thận khiến chất lỏng không bài tiết ra nước tiểu được gây phù nề, loại phù nề do bệnh thận thường xảy ra ở chân và xung quanh mắt. Tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận dẫn đến hội chứng thận hư. Trong hội chứng này, chất albumin giảm thấp trong máu cũng gây ứ đọng chất lỏng và phù nề. Ngoài ra, trong bệnh suy tĩnh mạch mạn tính, các van tĩnh mạch chân suy yếu cho phép máu chảy ngược chiều và gây phù nề. Nếu đột ngột sưng đau trong một tĩnh mạch ở bắp chân, nên coi chừng có cục máu đông. Hệ thống bạch huyết hư hỏng sau phẫu thuật ung thư khiến mạch bạch huyết thoát ra không trọn vẹn cũng gây phù nề. Vì cần nhiều máu và chất dinh dưỡng cho thai nhi, người phụ nữ mang thai cũng có nguy cơ tăng cân và phù nề. Chứng phù nề gây sưng đau, khó đi bộ, da căng ngứa khó chịu, nguy cơ nhiễm trùng và viêm loét da. Để chẩn đoán nguyên nhân gây phù nề, thầy thuốc khám tổng quát, hỏi tiền sử gia đình và bản thân. Trong một số trường hợp thầy thuốc cần chụp X-quang, siêu âm, xét nghiệm máu và phân tích nước tiểu.

Tùy theo nguyên nhân gây ra phù nề mà việc điều trị có khi rất đơn giản nhưng có khi kéo dài suốt đời. Thầy thuốc điều trị các ca phù nề nhẹ bằng cách giơ chi bị phù nề lên cao hơn trái tim. Nếu chứng phù nề nghiêm trọng hơn, thầy thuốc cho dùng các thuốc lợi tiểu mà phổ thông nhất là furosemid (Lasix).

Nếu phù nề có nguyên nhân do sử dụng thuốc, thầy thuốc sẽ điều chỉnh theo toa hay cho thuốc thay thế. Vận động cơ bắp trong vùng tay chân bị phù nề cũng giúp đưa chất lỏng dư thừa trở về tim và bớt phù. Giữ bàn tay hay bàn chân bị phù nề ở trên cao trong khi ngủ, vuốt ve vùng bị phù nề theo hướng trở về tim giúp chuyển chất lỏng dư thừa ra khỏi khu vực. Người bệnh nên mặc vớ y khoa hay đeo găng tay, giữ cho vùng phù nề sạch sẽ, dưỡng ẩm và tránh gây chấn thương như trầy xước, đứt tay và nhiễm trùng. Giảm lượng muối ăn vì muối có thể tăng giữ nước và làm phù nề trầm trọng thêm.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 404

Ý Kiến bạn đọc