Thầy thuốc Văn nghệ

Chứng liệt nửa người

Chứng liệt nửa người là liệt tay chân cùng một bên cơ thể do tổn thương từ tế bào tháp đến chỗ nối sừng trước tủy sống, thường là sau tai biến mạch máu não. Theo báo cáo của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, hàng năm có khoảng 500.000 trường hợp bệnh mới, phần lớn xảy ra sau 55 tuổi. Y học cổ truyền gọi là bệnh bán thân bất toại, dân gian hay gọi là bệnh trúng phong. Sách Y Kinh Tố Hồi Tập ghi: “Bệnh bán thân bất toại xảy ra khi người bệnh thình lình ngã ra cứng đờ, một nửa người bị liệt không cử động được, tay chân không co lại được, hôn mê không biết gì, chết hoặc không chết, thông thường gọi là trúng phong”.

Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Chung-liet-nua-nguoi

Tây y dựa vào bệnh lý thường chia ra làm hai thể là thể liệt cứng với tăng trương lực cơ và thể liệt mềm với giảm trương lực cơ. Những người liệt nửa người đột ngột thường do đột quỵ sau một sự kiện đơn giản như khi tắm xong, khi nhận được tin buồn. Có bệnh nhân liệt hoàn toàn ngay từ đầu nhưng cũng có bệnh nhân chỉ liệt nhẹ. Mức độ liệt ban đầu dừng lại và giảm dần nhưng cũng có khi tiến triển nặng lên trong những ngày sau. Thể liệt mềm nửa người thường do tổn thương tháp sau hủy hoại. Thể liệt cứng nửa người thường do tổn thương tháp sau kích thích kèm theo chứng co cứng, tăng phản xạ gân xương, rung giật bàn chân và rung giật bánh chè. Những trường hợp liệt nặng còn thấy rối loạn nhịp thở như khó thở, thở không đều.

Khám bệnh nhân liệt nửa người, ta thấy bàn chân bên liệt đổ sát mặt giường hơn, người bệnh không thực hiện được các vận động như co duỗi tay chân hay nâng tay chân khỏi mặt giường. Khi nâng chi của bệnh nhân lên sau đó thả rơi tự do, bên liệt rơi xuống giường nặng nề như một khúc gỗ. Thầy thuốc cũng khám tìm các dấu hiệu liệt thần kinh ngoại biên khác. Để xác định chẩn đoán, thầy thuốc thường cho chụp điện toán cắt lớp CT hay chụp cộng hưởng từ MRI.

Trên lâm sàng, thầy thuốc thường phân loại mức độ liệt ra 5 mức độ từ nhẹ đến nặng như sau: Độ 1 còn gọi là liệt nhẹ hay bại, tuy giảm sức cơ nhưng bệnh nhân vẫn còn vận động chân tay, bệnh nhân vẫn còn đi lại được. Độ 2 còn gọi là liệt vừa, bệnh nhân không đi lại được, nhưng còn nâng được tay chân lên khỏi mặt giường. Độ 3 còn gọi là liệt nặng, bệnh nhân không nâng được tay chân lên khỏi mặt giường, nhưng tay chân còn co duỗi được. Độ 4 còn gọi là liệt rất nặng, bệnh nhân không co duỗi được chi nữa, nhưng còn có biểu hiện co cơ khi gắng sức. Độ 5 còn gọi là toàn liệt, bệnh nhân hoàn toàn không có biểu hiện co cơ khi gắng sức.

Những nguyên nhân gây liệt nửa người có thể phục hồi hoàn toàn là tai biến đột quỵ, chứng hạ đường huyết, máu tụ dưới màng cứng, huyết khối đang hình thành và dị dạng mạch máu não.

Những nguyên nhân gây liệt nửa người có thể phục hồi nhưng để lại di chứng là ổ máu tụ nội sọ, dị dạng vỏ não và u thần kinh. 

Việc điều trị hội chứng liệt nửa người bao gồm điều trị nguyên nhân và chăm sóc bên bại liệt, châm cứu, xoa bóp và tập vận động sớm, đề phòng lở loét, hoại tử chi bằng cách thay đổi liên tục tư thế nằm, nằm đệm nước hay đệm không khí.

Đề phòng nhiễm khuẩn thứ phát đường hô hấp và đường tiết niệu bằng cách cho kháng sinh thích hợp. Thầy thuốc thường cho toa thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc hạ mỡ máu, thuốc chống đông máu và tan cục máu đông.

Ngoài ra, nên theo một chế độ dinh dưỡng đầy đủ các chất cần thiết.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 456

Ý Kiến bạn đọc