Người tốt - Việc tốt

Chủ tịch Hồ Chí Minh với sách báo

Bác Hồ khẳng định, trong xã hội có giai cấp, sách báo là vũ khí đấu tranh giai cấp. Bằng nhiều dẫn chứng cụ thể và phân tích sâu sắc, Bác đã vạch trần giọng điệu giả dối của giai cấp tư sản cho rằng trong xã hội tư bản sách báo thoát ly tính chất giai cấp. Mặt khác, giai cấp tư sản lại tìm mọi cách nâng đỡ, tâng bốc, khuyến khích các loại báo lạc hậu, phản động, những loại báo ca tụng sự giết người, đề cao thị hiếu thấp hèn của con người, với mục đích sử dụng sách báo làm công cụ phục vụ chính sách thực dân mới của chúng. Trong cuộc chiến tranh chống Mỹ, khi được tin đế quốc Mỹ viện trợ cho miền Nam Việt Nam 7.000 tấn sách báo Mỹ, Bác nói: “Ngoài kinh tế, quân sự, chính trị, đế quốc Mỹ đang âm mưu xâm lược miền Nam bằng văn hóa. 7.000 tấn sách Mỹ sẽ có hại như 7.000 tấn thuốc độc. Nó có thể làm hư hỏng cả một thế hệ thanh niên và nhi đồng ta ở miền Nam”.

Theo Bác, sách báo là một bộ phận của công tác tư tưởng góp phần không nhỏ trong đấu tranh cách mạng, trong việc xây dựng con người mới, xã hội mới. Bác chỉ ra rằng nhiệm vụ của cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể cũng chính là nhiệm vụ của sách báo. Bác nói: “Sách là thuốc chữa tội ngu”, là thuốc bổ ích trong tinh thần và nâng cao dân trí. Bác gọi báo chí là “tờ lịch cách mạng”, là người tuyên truyền cổ động, người tổ chức và hoạt động cách mạng. Về công tác phát hành, Bác hết sức chú ý đến việc phân phát sách báo và đề ra những ý kiến rất thiết thực, cụ thể về vấn đề này, như sách báo cần phải bán. Bác nói: “Sách báo phải bán hẳn hoi chứ không biếu”, hoặc “báo chí mà cứ biếu không, người ta không đọc đâu”.

Một lần, khi đến thăm đất nước Liên Xô (cũ), mặc dù bận rất nhiều việc lớn nhưng Bác vẫn không quên xem xét việc tổ chức thư viện của Nhà nước vô sản đầu tiên trên thế giới. Bác đã ghi chép tỉ mỉ và giới thiệu lại với chúng ta những kinh nghiệm tiên tiến đó. Khi Bác còn đang dạy học ở thành phố Huế cũng như khi Bác hoạt động cách mạng ở Paris, Bác đã tổ chức tủ sách và thư viện. Đây là tủ sách và thư viện kiểu mới nhằm mục đích phục vụ quần chúng và các đồng chí chiến sĩ cách mạng các dân tộc thuộc địa trên thế giới.

So-517--Chu-tich-Ho-Chi-Minh-voi-sach-bao---Anh-1
Bác Hồ đọc sách bên bờ suối Việt Bắc – (ảnh tư liệu).

Bác nói: “Có sách báo tốt mà không có tuyên truyền thì chẳng khác nào “mặc áo gấm đi đêm”. Bác đã phân tích, giảng dạy cho cán bộ, nhân dân ta thấy sự cần thiết phải đọc sách báo. Chính Bác đã làm thơ, vẽ tranh, viết truyện tuyên truyền cho việc đọc sách báo. Những đồng chí sống gần Bác kể lại, Bác còn thường xuyên giới thiệu cho từng người những cuốn sách, những bài báo mà theo Bác là thích hợp với hình thức sinh động.

Cùng với việc học tập trong cuộc sống, trong cuộc đấu tranh cách mạng, việc học tập qua sách báo đã giúp Bác Hồ thu thập được nhiều kiến thức quý báu. Bác đã kể lại rằng, chính sách báo đã gợi ý để Bác quyết định sang châu Âu tìm đường cứu nước và cũng chính sách báo cách mạng đã giúp Bác tìm thấy con đường đưa dân tộc ta tới độc lập tự do, ấm no hạnh phúc. Bác nói: “Siêng xem sách báo và xem được nhiều sách là một việc đáng quý, xem được nhiều chừng nào thì lấy lại được nhiều tài liệu chừng ấy”.

Một bài học lấy ra từ phương pháp đọc sách của Bác là khi đọc phải suy nghĩ kỹ càng: “Phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng. Đọc tài liệu thì phải đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng, từng câu một trong sách có vấn đề gì không thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất kỳ vấn đề gì đều phải đặt câu hỏi “Vì sao?” và phải suy nghĩ kỹ càng, xem nó có hợp với thực tế không? Có thật đúng lý không? Tuyệt đối không nên nhắm mắt xuôi theo sách vở một cách xuôi chiều. Phải suy nghĩ cho chín chắn”.

Hồ Chí Minh đã nêu tấm gương sáng về việc đọc sách báo thường xuyên, đọc có kế hoạch, làm cho việc đọc trở thành thói quen hàng ngày. Nhiều lúc trong điều kiện sinh hoạt khó khăn, rét không có chăn, nướng gạch ủ vào giấy để ngủ, đói không đủ gạo, phải lấy “cháo bẹ, rau măng” thay thế… nhưng Bác vẫn giữ được thói quen đọc sách.

Khán thư sơn điếu thê song hãn
Phê trát xuân hoa chiếu nghiễn trì.

(Xem sách chim rừng vào cửa đậu
Phê văn hoa núi ghé nghiên soi)

HỒ CHÍ MINH

Nhờ đọc sách báo mà Bác am hiểu tường tận văn học phương Tây, lẫn phương Đông, nhất là thơ văn đời Đường, đời Tống. Chúng ta được đọc “Nhật ký trong tù” trước đây, và Di chúc của Bác sau này mới thấy được tài sử dụng ngôn ngữ của Bác phong phú đến thế nào. Người lấy đọc sách báo để có tư liệu cụ thể, sử dụng, trích dẫn trong các bài nói, bài viết của mình.

Một bài học lớn nữa trong phương pháp đọc sách báo của Bác là đọc phải có ghi chép, thu hoạch. Mặc dù Bác có khả năng nhớ rất lâu, nhưng khi đọc sách báo Bác vẫn ghi chép cẩn thận. Bác căn dặn: “Những gì đã nghe, đã thấy, đã hỏi được, đã đọc được thì chép lấy để dùng, để viết”. Bác nhắc chúng ta khi ghi chép: “Có khi xem mấy tờ báo mà chỉ được một tài liệu. Tìm tài liệu cũng như các công tác khác, phải chịu khó, khi xem tờ báo này có vấn đề này, xem tờ báo khác có vấn đề khác, rồi chép hai ba vấn đề, hai ba con số thành một tài liệu mà viết”.

Về cách làm việc của Bác, đồng chí Trường Chinh nhận xét: “Người rất ghét lý luận suông, rất ghét trích dẫn sách vở của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin một cách khô khan hoặc có ý khoe khoang với người nghe, người đọc”.

Thật vậy, qua những điều chúng ta được biết thêm về Chủ tịch Hồ Chí Minh với sách báo – về phương pháp đọc và học qua sách báo của Người, là một tấm gương sáng ngời, để các thế hệ chúng ta luôn ngẫm và làm theo.

Lê Hồng Thiện
(Tỉnh Hưng Yên)
Tuần Báo Văn Nghê TP.HCM số 517

Ý Kiến bạn đọc