Người tốt - Việc tốt

Chú phải chia bớt chữ cho nhân dân

Đó là lời Bác Hồ nói với Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên khi ông được tiếp kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi được Người giao nhiệm vụ Bộ trưởng Bộ Giáo dục vào tháng 11-1946.

Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Văn Huyên sinh năm 1905. Ông đỗ cử nhân văn chương, kiêm cử nhân luật tại Đại học Sorbonne năm 1931. Năm ấy ông mới 26 tuổi. Ông là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ luận án Tiến sĩ văn chương ở trường này với luận án “Hát đối của nam nữ thanh niên ở Việt Nam” và “Nhập môn nghiên cứu nhà sàn ở Đông Nam Á”. Năm 1935, ông về nước làm giáo sư dạy tại trường Bưởi, trường Bảo hộ Ban tú tài bản xứ.

Ông giữ cương vị Bộ trưởng lâu nhất – với 29 năm, từ tháng 11-1946 đến khi mất vào tháng 10-1975. Câu nói vui của Bác, chính là Bác đã trao nhiệm vụ cho Bộ trưởng. Để thực hiện lời Bác, ông đã trăn trở tìm tòi sáng tạo “phương thức” chia chữ cho dân. Ai cũng biết, sau năm 1945 – thực dân Pháp và phong kiến, phát xít Nhật đã để lại cho đất nước ta hai loại “giặc” khổng lồ: “Giặc đói và giặc dốt”, với 90% dân số mù chữ. Phải – ông là người tổng chỉ huy kiêm tổng tham mưu đã “diệt” giặc này, hay nói một cách khác ông đã tìm cách “chia chữ” cho dân như thế nào. Trước mắt, Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên ngoài việc diệt giặc dốt ông còn lo cho ngành học sư phạm, công tác đào tạo giáo viên, mở khu học xá trung ương tại Nam Ninh (Trung Quốc), ông trực tiếp lãnh đạo Vụ trưởng Vụ Sư phạm và Hiệu trưởng các trường đại học Sư phạm.

Bac-Ho-va-cac-vi-lanh-dao-Bo-Giao-duc---Gs-Nguyen-Van-Huyen-be-bia-trai
Bác Hồ và các vị lãnh đạo Bộ Giáo dục – Gs Nguyễn Văn Huyên bên bìa trái

Hội nghị thi đua hai tốt năm 1963, lúc đầu chỉ dự định tổ chức cho ngành giáo dục phổ thông, nhưng sau, theo ý kiến chỉ đạo của Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên đã trở thành Hội nghị thi đua hai tốt của phổ thông (PT) và sư phạm (SP). Trong lời khai mạc, Bộ trưởng đã nhấn mạnh phải gắn PT với SP, SP với PT thì mới có thầy giỏi, trò giỏi, dạy tốt, học tốt được. Ý tưởng đó về sau đã được phát kiến thành quan điểm chính thống của Bộ với thuật ngữ “Cơ cấu sư phạm phổ thông”. Và ngày nay ở các trường SP điều này đã trở thành phổ biến, một số nơi đã trở thành mối quan hệ hữu cơ thể hiện ở việc trường PT thực hành mẫu mực nằm ngay trong lòng trường SP.

Rồi đến Hội nghị lịch sử của toàn ngành SP, tháng 11-1964 với những văn bản lý luận về mục tiêu, phương thức đào tạo bồi dưỡng được lãnh đạo các trường SP, các sở, ty giáo dục thảo luận sôi nổi và nhất trí thông qua. Nhiều người trong ngành SP đến nay còn nhớ rõ kết luận của Bộ trưởng tại hội nghị đó, đặc biệt là quan điểm người thầy giáo là người của Đảng, chiến sĩ cách mạng trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, trường SP phải là trường mô phạm, phải coi chính trị đạo đức là hàng đầu, nghiệp vụ SP là trung tâm, văn hóa cơ bản là cơ sở, phải tiến hành bồi dưỡng thường xuyên cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Điều đó thể hiện Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên là người trí thức ngoài Đảng nhưng lúc nào cũng bám chắc và vận dụng sáng tạo đường lối, quan điểm của Đảng.

Từ 1965 đến 1975, trong 10 năm đó, dù bận nhiều công việc chung của Bộ và Chính phủ, Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên bao giờ cũng đầu tư suy nghĩ và công sức cho ngành SP. Hàng năm, Bộ trưởng đã chủ trì các đợt kiểm tra trường ĐHSP. Phòng đại học đã được thành lập trong cơ quan Cục Đào tạo bồi dưỡng để giúp Cục và Bộ quản lý chỉ đạo trực tiếp các trường ĐHSP. Đi thăm các tỉnh và thành phố, lần nào Bộ trưởng cũng đến trường SP, trường bồi dưỡng và yêu cầu cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương đầu tư, quan tâm hơn nữa đến công tác đào tạo bồi dưỡng giáo viên. Chỉ thị về nhiệm vụ năm học hàng năm của các trường SP, các quy chế tổ chức và chuyên môn của ngành SP thường là do Bộ trưởng chỉ đạo xây dựng và duyệt ký. Ông Trần Thân Mộc kể lại: “Làm công tác tổng hợp ở Cục Đào tạo bồi dưỡng, nhiều lần tôi được Bộ trưởng trực tiếp hướng dẫn chữa lại, bổ sung dự thảo. Những ý kiến của Bộ trưởng rất xác đáng, tôi tiếp thu và thực hiện. Nhưng cũng có lần tôi trình bày lại cho rõ thì Bộ trưởng lắng nghe, trân trọng và đồng ý với dự thảo”.

Đối với việc xóa nạn mù chữ, diệt giặc dốt, Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên đã có gợi ý cách chấp vần tài tình như ghép vần: vật-nhau-huỳnh-huỵch (u-y-n-h-uynh; h-u-y-n-h = huynh; huyền (`) = huỳnh/ u-y-c-h = uych, h-u-y-c-h = huých; nặng (.) huỵch.

Với những thành tích, cống hiến của mình cho sự nghiệp giáo dục, GS.TS – cố Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng nhiều huân chương cao quý, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh, và đặc biệt một đường phố ở Hà Nội mang tên ông. Ở đường phố này có Viện bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mà giám đốc đương kim lại là GS.TS Nguyễn Văn Huy, con trai út của Bộ trưởng.

Thủ tướng Phạm Văn Đồng có viết về ông: “Ông Nguyễn Văn Huyên là một con người có những nét rất đáng quý, đáng khâm phục ở chỗ là rất hiền, rất tận tụy với công việc, làm hết mọi việc với tinh thần trách nhiệm cao quý và ý thức danh dự đầy đủ, đồng thời thuyết phục mọi người cùng mình làm, làm tốt. Từ đó mà có uy tín lớn trong ngành, được mọi người quý trọng. Chỉ tiếc là ông mất sớm nên không cống hiến được nhiều hơn nữa. Nhưng tấm gương như thế thật đáng quý và cao đẹp”.

Lê Hồng Thiện
(Tỉnh H­­­­­­ưng Yên)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 429

Ý Kiến bạn đọc