Người tốt - Việc tốt

Chào Mừng Năm Học 2017 – 2018 – “Di chúc” của Bác Hồ dành riêng cho ngành giáo dục – đào tạo

Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng sự nghiệp giáo dục – đào tạo (GD-ĐT) bởi GD-ĐT nhằm nâng cao dân đức và dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước phát triển, phồn vinh. Bác Hồ là người đặt nền tảng cho tư tưởng chiến lược: “GD-ĐT là quốc sách hàng đầu” của Đảng và Nhà nước ta. Sinh thời, mỗi dịp vào năm học mới, Bác lại gửi thư cho ngành GD-ĐT hoặc đến thăm và nói chuyện với cán bộ quản lý giáo dục (CB), giáo viên (GV) và học sinh, sinh viên (HS-SV) ở các trường học. Bác đã viết tất cả 23 bức thư gửi cho ngành giáo dục. Ngày 15/10/1968, Bác viết “Thư gửi các cô giáo, thầy giáo, công nhân, nhân viên, học sinh các cấp nhân dịp đầu năm học 1968 – 1969” (Xem “Hồ Chí Minh – Tuyển tập”, tập II, NXB Sự thật, Hà Nội, 1980, tr. 499-502). Đây là bức thư cuối cùng của Bác gửi ngành GD-ĐT, nói lên những tư tưởng lớn của Bác về sự nghiệp “trồng người” và để lại những tình cảm thân thương, quý báu của Bác đối với các cô giáo, thầy giáo và HS-SV cả nước.

Năm học 1968 – 1969 là năm học thứ tư chống Mỹ, cứu nước. Lúc này, công cuộc xây dựng CNXH và chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở miền Bắc và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam đang bước vào giai đoạn khó khăn, ác liệt. Bác tuổi già, sức yếu, lại dốc toàn tâm trí cho công cuộc cách mạng ở hai miền Nam – Bắc, nhưng Người vẫn hết sức quan tâm, chăm lo chu đáo cho ngành GD-ĐT nước nhà.

Anh-minh-hoa---Di-chuc-cua-Bac-Ho-danh-rieng-cho-nganh-giao-duc---dao-tao

Phần đầu bức thư, Bác Hồ khẳng định những thành tích to lớn của ngành GD-ĐT ở miền Bắc: “Trong hoàn cảnh cả nước có chiến tranh, sự nghiệp giáo dục của chúng ta vẫn phát triển mạnh hơn bao giờ hết”. Bác nêu những con số rất cụ thể, làm phấn chấn lòng người: “… miền Bắc nước ta đã có một vạn hai nghìn trường phổ thông, mỗi xã đều có 1 trường cấp I, nhiều xã đã có trường cấp II, các huyện đều có ít nhất 1 trường cấp III. Số người đi học đã hơn 6 triệu, trong đó có hơn một triệu cán bộ và công nông đang học bổ túc văn hóa. Số người vào học các trường đại học và trung học chuyên nghiệp tăng gần gấp 3 so với trước chiến tranh chống Mỹ. Hơn 30 trường đại học và 200 trường trung học chuyên nghiệp đã phối hợp chặt chẽ với các ngành và các địa phương, đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ, tập trung cũng như tại chức./ Các trường đã có nhiều cố gắng trong việc thi đua dạy tốt và học tốt, đảm bảo an toàn cho thầy và trò, làm cho đời sống vật chất và tinh thần ngày càng tiến bộ”.

Cần lưu ý rằng: Những thành tích của ngành GD-ĐT miền Bắc cuối thập niên 60 của thế kỷ XX như Bác nêu ra, so với thực trạng giáo dục cả nước khi Cách mạng Tháng Tám – 1945 mới thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới ra đời (2/9/1945) là cực kỳ to lớn, rất đáng tự hào. Thành tích đó làm Bác vui lòng, nhân dân phấn khởi. Từ đó, Bác nhấn mạnh: “Mặc dù giặc Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc ác liệt, chúng không những đã thất bại thảm hại trên mặt trận chính trị, quân sự, mà ta đã thắng chúng cả trên mặt trận giáo dục và đào tạo cán bộ”. Bác nêu rõ những nguyên nhân của thắng lợi to lớn ấy, đồng thời khen ngợi những cố gắng và thành tích mà ngành GD-ĐT đã đạt được: “Làm được như vậy là nhờ Đảng ta có đường lối đúng đắn, quân đội và nhân dân ta rất anh hùng, và cũng do các cô, các chú trong các trường học đã cùng nhau vượt qua nhiều khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ/ Nhân dịp này, Bác khen ngợi những cố gắng và thành tích mà các cô, các chú và các cháu đã đạt được”.

Nhưng cách mạng nước ta còn nhiều khó khăn, gian khổ mới đi đến thắng lợi hoàn toàn. Phần tiếp theo của bức thư, là những “nhiệm vụ lớn hơn trước” mà Bác giao cho CB, GV và HS (Khái niệm “Học sinh” trong tất cả các bài nói, bài viết của Bác bao gồm cả HS-SV – NĐ ghi chú). Điều đầu tiên Bác căn dặn thầy và trò là phải trau dồi đạo đức cách mạng – tức là gắng công rèn đức: “Thầy và trò phải luôn luôn nâng cao tinh thần yêu Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, tăng cường tình cảm cách mạng đối với công nông, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng, triệt để tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sẵn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ nào mà Đảng và nhân dân giao cho, luôn luôn cố gắng cho xứng đáng với đồng bào miền Nam anh hùng”. Điều thứ hai Bác nhắc nhở thầy và trò là phải nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn – tức là nỗ lực luyện tài: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt. Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt, phải phấn đấu nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn, nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra, và trong một thời gian không xa, đạt những đỉnh cao của khoa học và kỹ thuật”.

Hai điều Bác Hồ căn dặn trên đây, là hai yêu cầu cao của Bác, của Đảng và Nhà nước đối với các CB, GV và HS-SV: Phải “vừa hồng vừa chuyên”, tức là vừa phải có đức, vừa phải có tài! Đức là cái gốc, là cốt lõi của phẩm giá con người. Tài là phương tiện để thực hiện cái đức. Bác đã từng nói: “Có tài mà không có đức, là người vô dụng. Có đức mà không có tài, thì làm việc gì cũng khó”. Điều dạy thứ hai còn thể hiện nhãn quan chính trị sáng suốt, trí tuệ trác tuyệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh: GD-ĐT Việt Nam phải nỗ lực phấn đấu để làm cho trình độ văn hóa, khoa học – kỹ thuật của ta tiến kịp với trình độ của các nước tiên tiến khu vực Đông Nam Á và thế giới. Thật vậy, hiện nay nước ta đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, phấn đấu đến năm 2020 căn bản thoát khỏi tình trạng một nước kém phát triển, và chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực – đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao, chúng ta càng thấy lời Bác căn dặn là vô cùng đúng đắn và sáng suốt.

Điều thứ ba, Bác ân cần quan tâm đến đời sống của CB, GV và HS-SV: “Các cô, các chú, các cháu phải cùng nhau tổ chức và quản lý đời sống vật chất và tinh thần ở các trường học ngày một tốt hơn, tăng cường đảm bảo sức khỏe và an toàn”. Tình cảm yêu thương của Bác đối với CB, GV, HS-SV thật là thiết tha, ân cần, sâu đậm, đúng như các câu thơ Tố Hữu viết về Bác: “Người là Cha, là Bác, là Anh/ Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” (“Sáng tháng Năm”).

Tiếp đó, Bác nhận định: Ba nhiệm vụ trên đây của các cô giáo, thầy giáo và HS-SV là “rất quan trọng và rất vẻ vang”. Để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ ấy, Bác căn dặn là phải đoàn kết chặt chẽ và phát huy dân chủ trong nhà trường: “Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng. Cần phải phát huy đầy đủ dân chủ XHCN, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó”. Bác rất coi trọng vấn đề đoàn kết và tinh thần dân chủ. Hai điều ấy là động lực mạnh mẽ để cách mạng thành công. Hơn nửa năm sau khi viết bức thư này, trong bản “Di chúc” gửi cho toàn Đảng, toàn dân, Bác lại nhấn mạnh đến đoàn kết và thực hành dân chủ: “Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình. Trong Đảng thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng”.

Phần cuối bức thư, Bác Hồ nêu rõ trách nhiệm của các cấp ủy Đảng và chính quyền đối với sự nghiệp GD-ĐT: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta, do đó các ngành, các cấp Đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới”.

Bức thư cuối cùng của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi cho ngành GD-ĐT năm 1968 là “Di chúc” của Bác dành riêng cho các nhà giáo, HS-SV cả nước, với “muôn vàn tình thân yêu” của Người, thể hiện niềm tin tưởng và hi vọng của Người vào sự nghiệp GD-ĐT. Ngày nay, đọc lại bức thư quý báu này, mỗi CBQLGD, mỗi GV, HS-SV càng xúc động và thấm thía về những lời Bác dạy, càng nỗ lực thi đua “Dạy tốt và Học tốt”, phấn đấu rèn đức, luyện tài, thiết thực đưa nước nhà “bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu” (“Thư gửi cho học sinh”, 9/1945) – như ý nguyện của Bác Hồ từ ngày thành lập nước.

Ngọc Đào
(Q. Hải An, TP. Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 468

Ý Kiến bạn đọc