Kính văn nghệ

Chạnh lòng

 

- Đọc thông tin trên báo chí, thấy Louise Glück – nhà thơ Mỹ được trao giải Nobel Văn học 2020 mà tự nhiên chạnh lòng quá, ông bạn ạ. Cứ suy nghĩ mãi, bao giờ nhà thơ Việt Nam mới chạm được vào giải này. Từ đó, tôi cứ tự hỏi, làm thơ dễ hay khó? Bây giờ thì Việt Nam chưa có người được giải, nhưng chừng nào thì được?

- Giàng ơi, ông bạn tôi hôm nay lại tâm tư to lớn quá. Ông không phải là nhà thơ thì suy nghĩ chi cho mệt, khi nào có người được hay mãi mãi không có người được cũng kệ, vì có liên quan gì tới mình đâu. Còn ông hỏi, làm thơ dễ hay khó hả, để tôi trả lời cho nghe, làm thơ dễ ẹt. Bằng chứng, nếu là khó, thì sao có người nhận định, ở Việt Nam ra ngõ là đụng nhà thơ?

So-616--Anh-minh-hoa---Kinh-van-nghe---Chanh-long---Anh-1
Nhà thơ Louise Glück được trao giải Nobel Văn học 2020.

- Khi trao Nobel Văn học cho Louise Glück hôm 8/10/2020, Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận xét về thơ của nhà thơ Louise Glück như vầy nè: “Tác giả có một giọng thơ không lẫn vào đâu, với vẻ đẹp nghiêm khắc khiến sự tồn sinh của cá nhân trở nên phổ quát. Bằng ngôn ngữ thi ca, tác giả kể những trải nghiệm cá nhân liên quan đến lịch sử, thiên nhiên, cuộc sống hiện đại”. Còn nhà thơ xứ mình thì sao, ông bạn nhỉ?

- Ông hỏi tôi, tôi biết hỏi ai bây giờ? Tôi đọc báo thấy giới thiệu nhà thơ Louise Glück không phải tên tuổi phổ biến toàn thế giới nhưng với cộng đồng nói tiếng Anh và độc giả Mỹ, Louise Glück là nhà thơ đương đại xuất chúng. Nhà thơ Fiona Sampson (người Anh) phát biểu, đã đọc và nghiên cứu thơ của nhà thơ Louise Glück hơn 20 năm, chứng kiến sự thay đổi phong cách sáng tác của Louise Glück, từ những tác phẩm xoay quanh trải nghiệm cá nhân đến những bài thơ tầm vóc, đậm triết lý nhân sinh. Louise Glück sinh năm 1943 ở New York, là tác giả của 12 tuyển tập thơ, một tiểu luận về thi ca. Nhà thơ Louise Glück đã được nhà thơ Fiona Sampson và Viện Hàn lâm Thụy Điển ca ngợi như một trong những nhà thơ nổi bật của văn học đương đại Mỹ ngay từ tập thơ đầu tiên Firstborn (1968) – viết về thời thơ ấu, cuộc sống gia đình. Mặc dù giới nghiên cứu Mỹ từng hoài nghi và đã đặt ra câu hỏi: “Chúng ta có thể mong đợi điều gì từ Louise Glück trong tương lai?”. Nhưng khi nhà thơ Louise Glück phát hành tập thơ thứ hai có tên “The House on Marshland” vào năm 1975 thì giới nghiên cứu Mỹ đã phát biểu: “Chúng ta đã có câu trả lời”, ghê chưa? Còn Anders Olsson – Chủ tịch Ủy ban Nobel thì nhận xét rằng, những nỗi đau của nhân loại là chủ đề chính trong tác phẩm Louise Glück, xuất phát từ chính cuộc đời nhiều biến cố của bà. Từ những trải nghiệm cá nhân, nhà thơ nhìn trực diện vào nỗi đau, diễn đạt nó một cách thẳng thắn, không khoan nhượng, nên hình thành được dấu ấn nơi người đọc. Nhà thơ Louise Glück có cách diễn đạt khéo léo, biểu đạt tiếng nói bênh vực phụ nữ và tượng trưng cho nỗi đau, nữ quyền cũng được Louise Glück đưa vào nhiều tác phẩm nên nhận đồng cảm từ độc giả. Thông qua các tích truyện thần thoại, bà cũng thể hiện góc nhìn bênh vực phái đẹp. Những kẻ bị trừng phạt, ruồng bỏ hay phản bội trở thành cảm hứng xuyên suốt trong tác phẩm của nhà thơ Louise Glück. Còn nhà thơ Việt Nam thì sao?

- Ông bạn chạnh lòng vì thấy nhà thơ xứ người đoạt được giải Nobel Văn học, còn nhà thơ Việt Nam thì chưa, việc này chấp nhận được. Ông bạn hỏi: “Còn nhà thơ Việt Nam thì sao?”, có nghĩa là đang có ý tưởng so sánh, việc này cũng chấp nhận được. Nhưng tôi khuyên ông bạn dừng lại ở chỗ này, vì những người làm thơ họ đều có cách riêng của họ khi sáng tác. Trong cách diễn đạt, không người nào được giống người nào vì đó là nguồn cảm hứng riêng của từng cá nhân. Đặc biệt tối kỵ là việc lặp lại chính mình. Ví dụ, nhà thơ Louise Glück khi đọc truyện cổ tích thần thoại Hy Lạp có cảm xúc thăng hoa, từ đó cho ra những sáng tác dựa theo cảm xúc ấy. Còn các nhà thơ khác khi đọc thấy bình thường, thì không áp đặt, hay bắt buộc họ sáng tác làm thơ kiểu Louise Glück được.

- Cứ cho là vậy đi, nhưng tôi phải nói, thực tế là hiện nay, Việt Nam rất có nhiều người làm thơ, bằng chứng là ở 63 tỉnh, thành, trong nước, chỗ nào, thấp nhất cũng có câu lạc bộ thơ, còn cao nhất là Hội Nhà văn, vậy mấy người làm thơ đó họ đang viết cái gì vậy? Mỗi ngày, theo thống kê của các nhà xuất bản trong nước, bình quân có 5 tập thơ được in ấn, vậy, ai đọc được mấy tập thơ đó, và họ viết cái gì trong đó vậy? Ở trong nước không ai biết họ viết cái gì, thì thế giới làm sao biết họ viết cái gì? Và khi đã không biết thì làm sao trao giải?

- Ừ há, khuyết thật rồi. Một lỗ hổng quá to.

Tú Văn
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 616

Ý Kiến bạn đọc