Tản văn

Cây thốt nốt trong ký ức

 

Hồi nhỏ, có lần tôi hỏi nội, ai đã trồng những cây thốt nốt cao to trên gò ông Tà? Bà nội trầm ngâm nhớ lại hồi lâu rồi trả lời, chắc là ông Tà trồng đó con. Tôi tròn mắt nhìn, có thể hồi còn nhỏ, bà nội cũng từng hỏi bà cố những câu như vậy. Và tôi biết, cũng như tôi, những đứa trẻ lớn lên trên vùng đất núi này, chắc đều thắc mắc, những cây thốt nốt ấy do ai trồng?

Không thắc mắc sao được, khi mà mỗi trưa tụi trẻ chăn bò cả xóm kéo nhau về dưới góc cây thốt nốt. Cây to vươn cao, bóng cây tròn như cái dù lớn che mát một khóm sân. Lá cây rộng và chắc, khoảng trời lý tưởng cho chim về trú ngụ, mỗi trưa đứng trên buồng thốt nốt hót líu lo líu lít. Thằng Chau Mén mở cái cà mèn ra, mấy con cá khô nằm chèo queo trên lớp cơm trắng. Nó hái mớ rau dại, cắn trái tiêu ớt, cắn miếng khô, và cơm ăn một cách ngon lành. Nhiều lúc tôi tự hỏi, ai đã dạy thằng Chau Mén ăn rau rừng, ăn tiêu ớt? Nó cười: “Tụi tao từ trong bụng mẹ đã biết ăn rau, ăn tiêu ớt và uống thốt nốt”. Nói xong nó đưa trái tiêu ớt về phía tôi, cười tươi rói…

Những đứa trẻ như thằng Chau Mén chăn bò, những đứa đánh xe ngựa ngoài lộ hoặc cả những đứa “rảnh” không làm gì, chỉ đi theo chơi như tôi đều từng có giấc ngủ trưa ngon lành dưới tán cây thốt nốt kế miếu ông Tà, cỏ chỉ mọc quanh như tấm thảm nhung mềm mại. Tụi nó quy ước rằng nơi đó chỉ duy nhất để ngủ trưa, tuyệt đối không để bò lên ăn; đứa nào chưn cẳng sạch sẽ thì mới được bước lên thảm cỏ. Không biết bao nhiêu đứa đã nằm và lăn lóc trên tấm thảm đó, mà cỏ 4 mùa vẫn xanh um, không bao giờ dập chết hay héo úa. Thằng Chau Mén nói, tụi cỏ quen rồi! Cũng như tụi trẻ Khmer đen nhùi nhụi, đầu cháy nắng, quen rồi!

So-616--Anh-minh-hoa---Cay-thot-not-trong-ky-uc---Anh-1

Mẹ tôi nói, trong xóm, thằng Chau Mén là đứa mạnh mẽ nhất. Mẹ nó mang bầu, đi chăn bò thuê rồi đẻ rớt nó bên miếu ông Tà (chắc là cũng trên thảm cỏ). Người ta đi lấy nước thốt nốt nghe tiếng trẻ khóc nên chạy đến, đánh xe bò đưa mẹ con nó ra trạm xá. Nắng nôi, hôi cỏ vậy mà nó vẫn mạnh giỏi. Mười ba tuổi nó biết chăn bò, một mình quán xuyến sáu, bảy con bò, như chơi… Chau Mén hay nói với tôi, lớn lên tao sẽ làm bác sĩ hay làm kỹ sư. Hỏi để chi, nó nói để khám bệnh và phát thuốc miễn phí cho bà con trong sóc. Để trồng và nuôi dưỡng nhiều cây thốt nốt nữa, cho thành rừng, đi đâu cũng thấy thốt nốt hết. Lúc thằng Chau Mén nói, sắc mặt nó rất quyết tâm, giống hệt như người cầm vàm đua bò trên chùa hồi Tết.

Mơ ước của thằng Chau Mén bị nắng bốc hơi đi, khi nhà nó thì quá nghèo; trường thì xa mà trước mắt đồng tiền cần hơn con chữ. Nó không đến trường nữa, mà nhờ tôi mỗi buổi mang sách vở vào gò ông Tà cho nó mượn học. Mẹ tôi vẫn hay nói, con thấy thằng Chau Mén không? Nó nghèo khổ vậy mà vẫn cố học! Nhưng tôi biết sự cố gắng của Chau Mén không ăn thua, và quả thật chỉ hơn tuần sau là nó không theo kịp bài. Nó bỏ cuộc một năm sau đó. Tôi không còn thấy đàn bò 7 con và Chau Mén ở trên gò, thay vào đó Chau Mén ở tít mù trên ngọn thốt nốt, nó hay quăng một trái rớt độp ngay trước mặt tôi mỗi lần tôi đi học về ngang. Nó đã theo nghề trèo thốt nốt!

Tôi mê cái nghề trèo trên cây, nghĩ rằng lên đó sẽ nhìn thấy cả cánh rừng thốt nốt và chỏm núi phía chân đồng. Nhưng tôi không thực hiện được bởi chỉ leo 4 nấc thang tre người ta kẹp vào thân cây là tôi đã thấy chân mình rung, tim thì đập mạnh. Thằng Chau Mén nói: “Ông Tà không cho mầy leo rồi. Thôi, mầy theo nghề bác sĩ của tao đi, tao giao hết cho mầy… Tao không thể bỏ được cánh rừng thốt nốt này mày à, nó là linh hồn của sóc, là máu thịt của tao!”.

Những năm học ở trường làng, lần nào đi về ngang hàng thốt nốt, tôi cũng ra tiếng hú… “hú hu, hú hu” như con cúm núm kêu bầy. Sẽ có vài tiếng “hú hu, hú hu” trên ngọn cây vọng xuống. Thằng Chau Mén vác trên vai lủng lẳng những ống tre chứa đầy nước thốt nốt, rót cho tôi một ca đầy: “Mầy uống đi, ngọt lắm. Nhưng nhớ đừng có uống nhiều, cái thứ ngon ngọt này mà uống quá sẽ bị say máu ngà”.

Tôi đỗ vào trường y, mẹ và các em dọn nhà lên phố. Nhiều năm rồi hiếm khi trở về quê, tôi cũng không còn nhắc nhớ mình cái nơi xa ấy nữa. Cũng không biết tại sao, tại sao?

Một bữa bạn đi Tri Tôn về tặng cho mấy thẻ đường thốt nốt. Cầm thẻ đường được gói bằng lá thốt nốt non trên tay, bỗng dưng thèm quá cái mùi béo ngậy, ngọt dịu của mẻ đường mới nấu, cái vị ngọt ngào thoáng chút mùi chua và đắng nhẹ của nước thốt nốt tươi. Chợt nhớ trong ký ức mình có một nơi không hề xa, dưới chân núi Tô đấy thôi, có một gò đất ông Tà, cánh rừng thốt nốt kề bên Sóc Chét. Có lẽ bây giờ Chau Mén đang chuyền từ cành cây này sang cành cây khác với những ống tre đựng thốt nốt trên lưng. Nó có thực hiện được ước mơ chăm lo sức khỏe cho cả sóc và trồng hằng hà sa số những cánh rừng thốt nốt hay không?

Hôm sau, tôi đón xe đò sớm, về quê. Cánh rừng thốt nốt trên đồi ơ… sao chỉ còn vài cây trơ trọi! Có gì xao động ở phía xa. Chau Mén mừng rỡ ôm tôi vào lòng. Nhưng Chau Mén bây giờ không như trước. Nó không còn hôi nắng, ốm o, cũng không còn trèo thốt nốt nấu đường. Những cây thốt nốt có tuổi gần bằng một đời người kia, mỗi cây đáng giá 3 chỉ vàng, thứ kim loại có thể khiến người ta no đủ.

Nhà Chau Mén khang trang, mấy đứa nhỏ không còn hôi nắng như ba nó hồi trước. Sóc Chét đã thay da đổi thịt nhiều. Ngôi nhà cũ của tôi (đã bán cho người ta), giờ là một ngôi nhà 2 tầng to lớn, nhạc đang hát xập xình từ những thùng loa vòng vọng. Chau Mén nói, đổi đời rồi, đổi đời rồi, không cần làm bác sĩ nữa đâu, bây giờ có tiền, ra chợ là có bác sĩ lo…

Tôi chợt thấy nhớ nhung, bồi hồi và ngậm ngùi nhìn những cây thốt nốt cao to của tuổi thơ mình trở thành đồ mỹ nghệ. Nhưng biết làm sao hơn. Ai lại không muốn bà con phum sóc no ấm. Tôi hỏi Chau Mén, ở phố có trồng được thốt nốt không? Chau Mén cười, dễ ợt, kêu xe bứng một cặp to đem về mà trồng…

Lê Quang Trạng
(Tỉnh An Giang)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 616

Ý Kiến bạn đọc