Ngoài nước

Cây đại thụ của dòng nhạc “bác học”

Ngay từ hơn nửa thế kỷ trước, công chúng ngưỡng mộ dòng nhạc cổ điển – “bác học” trên hành tinh đã tôn vinh người nhạc trưởng kiêm nghệ sĩ đàn violoncelle lỗi lạc người Nga Mstislav Rostropovich (1927-2007), bằng biệt danh đầy trọng vọng như là “Nghệ sĩ cello kiêm nhạc trưởng vĩ đại nhất trong lịch sử âm nhạc thế giới đương đại”.

Cây đại thụ của dòng nhạc vĩ cầm năm châu M. Rostropovich chào đời ngày 27-3-1927 tại thành phố Baku, thủ đô nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết Azerbaijan, trong một gia đình có cha là nhạc công cello người Nga lừng danh Leopold Rostropovich, còn mẹ là một nghệ sĩ đàn dương cầm kỳ cựu. Cậu bé Mstislav được cha mẹ cho làm quen với âm nhạc ngay từ nhỏ. Tới đầu năm 1943, khi mới 16 tuổi M. Rostropovich đã được nhận vào Học viện Âm nhạc Quốc gia Moscow, rồi theo học với những bậc thầy trong làng nhạc cổ điển quốc tế như Sergei Prokofiev (1891-1953) và Dimitri Shostakovich (1906-1975). Chính những người nhạc sĩ gạo cội này về sau đã soạn nhiều bản nhạc dành riêng cho người học trò tài ba của mình. Đến năm 18 tuổi, M. Rostropovich đoạt Huy chương Vàng trong cuộc thi đầu tiên dành cho giới vĩ cầm chuyên nghiệp toàn Liên bang Xô Viết. Kế tiếp là những thành công vang dội tại các cuộc thi đẳng cấp quốc tế, khiến tên tuổi của nhạc công trẻ tuổi người Nga lan truyền khắp thế giới. Sự nổi tiếng còn vang vọng hơn nữa, bởi M. Rostropovich là nghệ sĩ duy nhất có thể trình diễn hoàn hảo tất cả 117 bản nhạc cello cổ điển “khó nhằn” nhất. Tổng cộng có gần 60 nhạc sĩ nổi tiếng hàng đầu thế kỷ XX đã soạn những tác phẩm giao hưởng đặc biệt dành cho đàn violoncelle, với lời đề tặng dành riêng cho người nhạc công đầy tài năng M. Rostropovich.

So-505--Cay-dai-thu-cua-dong-nhac-bac-hoc---Anh-1
Nhạc công M. Rostropovich huyền thoại khi mới thành danh.

Ngoài việc biểu diễn cùng cây đàn trung hồ cầm “bất ly thân” ra, người nhạc công gạo cội M. Rostropovich còn là một cây đại thụ trong nghề chỉ huy dàn nhạc. Kể từ đầu thập niên 1970 của thế kỷ trước, M. Rostropovich là một trong những nhạc trưởng hiếm hoi được “săn lùng” cả ở châu Âu lẫn châu Mỹ. Suốt 17 năm liền (từ 1977-1994), ông từng chỉ huy Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Washington, góp phần đưa tên tuổi dàn nhạc lừng danh này của Hoa Kỳ ngày càng vang xa. Đồng thời M. Rostropovich cũng đều đặn xuất hiện trong vị trí nhạc trưởng của các dàn nhạc giao hưởng lừng danh khác như Moscow (Nga), London (Anh), Berlin (Đức), Boston (Hoa Kỳ)… Ông cũng nhiều lần được vinh dự là người đứng đầu ban giám khảo cuộc thi âm nhạc quốc tế Tchaikovsky thường niên.

Năm 1965, nhạc công tài ba M. Rostropovich kết hôn với danh ca giọng nữ cao kiêm nghệ sĩ dương cầm nổi tiếng Galina Vishnevskaya (1926-2012). Quỹ từ thiện mang tên vợ chồng cặp nghệ sĩ gạo cội Rostropovich – Vishnevska (RVF) được thành lập trong năm 1991, nhằm giúp đỡ các cơ sở chăm sóc sức khỏe cho thiếu nhi ở Nga và trên toàn thế giới. Ngoài ra, vợ chồng ông luôn lên tiếng ủng hộ việc gìn giữ các cánh rừng Amazon – “lá phổi của hành tinh” ở Nam Mỹ, cũng như tự tay mình tiêu hủy những sản phẩm thuộc dạng “đạo nhạc” – ăn cắp bản quyền… Mstislav Rostropovich là Nghệ sĩ Nhân dân Nga hy hữu vinh dự được nhận cả Giải thưởng Lenin lẫn Giải thưởng Stalin, đồng thời là bạn thân của Alexander Solzhenitsyn (1918-2008) – văn sĩ Nga đoạt Giải Nobel trong thập niên 1970.

Cuối cùng, tưởng cũng cần đề cập tới các danh hiệu quốc tế mà người nhạc công lỗi lạc của dòng nhạc “bác học” M. Rostropovich được phong tặng, như Hiệp sĩ Danh dự Vương quốc Anh; lọt vào bảng danh sách “40 thành viên trọn đời” của Viện Hàn lâm Nghệ thuật Pháp; Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Hoa Kỳ; thành viên Viện Hàn lâm mang tên Santa Chechilia – tổ chức âm nhạc lâu đời nhất thế giới – ở Rome (Ý) , Viện sĩ Viện Hàn lâm Âm nhạc Hoàng gia Anh; thành viên Viện Hàn lâm Hoàng gia Thụy Điển; Viện sĩ Viện Hàn lâm Nghệ thuật đặc sắc ở Baravia (Đức)… Hơn 50 trường đại học danh tiếng trên khắp thế giới đã trao tặng ông học vị Tiến sĩ Danh dự đầy trọng vọng. Và điều đáng nói hơn cả là phong cách biểu diễn của người nghệ sĩ thiên tài đã tác động mạnh mẽ đến các thế hệ nhạc công tiếp nối tạo nên “trường phái cello Rostropovich” bất hủ.

Nghệ sĩ Nhân dân M. Rostropovich đã từ trần 11 năm trước, vào ngày 27-4-2007 tại Moscow vì căn bệnh ung thư quái ác, hưởng thọ 80 tuổi. Thi hài ông được chôn tại Nghĩa trang Novodevichy nổi tiếng nhất ở thủ đô Moscow, bên cạnh những vĩ nhân âm nhạc Nga hàng đầu cũng là hai người thầy khả kính S. Prokofiev và D. Shostakovich. Phát biểu trong lễ tang, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh: “Cùng với cái chết của người nghệ sĩ thiên tài Mstislav Rostropovich, đã khiến nền văn hóa Nga mất đi một cây đại thụ lỗi lạc của dòng nhạc bác học”. Giữa các chính khách ngoại quốc tới tiễn biệt lần cuối thần tượng âm nhạc hiển hách của mình là Tổng thống Cộng hòa Azerbaijan Ilham Aliyev, Hoàng hậu Sofia của Vương quốc Tây Ban Nha, Đệ nhất phu nhân Bernadette Chirac của Cộng hòa Pháp… cùng khoảng 10 ngàn người Nga, trong đó có các đại diện của nhiều thế hệ nhạc công cello đã tham dự lễ an táng.

Một tháng trước đó, nhạc công cự phách M. Rostropovich được đích thân Tổng thống V. Putin long trọng đứng ra tổ chức lễ sinh nhật lần thứ 80 tại Điện Kremlin, cùng phần thưởng là tấm Huân chương Vì sự cống hiến cho Tổ quốc danh giá nhất Liên bang Nga hiện nay.

Một trường hợp “ngoại lệ” vốn chỉ dành cho giới chính khách. Ngoài ra, nghệ sĩ lỗi lạc M. Rostropovich còn được đích thân Tổng thống Mỹ Jimmy Carter trao tặng Huân chương Tự do của Tổng thống, phần thưởng dân sự cao quý nhất của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ dạo giữa tháng 9-1978.

Ngự Bình
(Theo Komsomolskaya Pravda)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 505

Ý Kiến bạn đọc