Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Cách viết “Bệnh viện Da liễu” đúng hay sai?

Bệnh viện Da Liễu có ở nhiều địa phương, không hiểu các ông bà “sếp” của những bệnh viện ấy nghĩ gì khi sử dụng từ da liễu cho cơ quan mình? 

Có người giải thích rằng “Bệnh viện Da Liễu là nơi chữa bệnh ngoài da và bệnh hoa liễu”. Mới nghe thì hợp lý, nhưng cách dùng từ cho thấy sai hoàn toàn, vì không làm rõ nghĩa “nơi chữa bệnh ngoài da và bệnh hoa liễu”.

Thứ nhất, tuy có những từ da là từ Hán Việt, nhưng nghĩa hoàn toàn khác với từ da ở đây (từ thuần Việt), do đó xét về ngữ pháp, da kết hợp với liễu (từ Hán Việt) là một cấu trúc ghép không ổn, vì lấy “râu ông nọ cắm cằm bà kia”.

Theo nguyên tắc, hai từ Hán Việt ghép với nhau mới đúng, còn từ thuần Việt thì đi với thuần Việt nghe mới lọt lỗ tai! (*).

Thứ hai, chữ liễu 柳 đứng một mình chỉ có nghĩa là cây liễu, hoàn toàn không có nghĩa là hoa liễu, lại càng không có nghĩa là bệnh hoa liễu. Nếu ai đó chống chế, cho rằng liễu là cách viết tắt của hoa liễu, dùng để chỉ bệnh lây qua đường tình dục. Nếu như thế thì chúng ta tìm hiểu tiếp.

Xét về từ nguyên, liễu 柳 gồm chữ mộc 木 kết hợp với thanh phù là mão/mẹo 卯, nghĩa gốc là cây liễu giống như ngày nay. Theo Khang Hi tự điển và Thuyết văn giải tự, thiết âm của liễu 柳 là Lực cửu thiết, khi chuyển sang tiếng Việt chữ này sẽ được phiên là lữu (lực + cửu = lữu). Như vậy, cách phiên lữu 柳 thành liễu không phải là từ phiên thiết, mà do tiền nhân của chúng ta chuyển trực tiếp từ cách phát âm chữ 柳 (liǔ) theo giọng Bắc Kinh (Quan Thoại), nghe rất giống chữ liễu trong tiếng Việt.

Hoa liễu 花柳 là từ ghép, nghĩa nguyên thủy là hoa và liễu, có nguồn gốc từ thành ngữ tầm hoa vấn liễu 尋花問柳 (tìm hoa hỏi liễu), ý muốn nói chuyện chăn gối nam nữ. Về sau, hoa liễu 花柳 dùng để chỉ ổ điếm. Hoa liễu 花柳 còn dùng để chỉ người con gái, trong đó có kỹ nữ. Thí dụ: bại liễu tàn hoa 敗柳殘花 (liễu rữa hoa tàn), có nghĩa là “người con gái từng trải phong trần”. Khi nói về các Geisha ở Nhật người ta thường dùng cụm từ Hoa liễu giới 花柳界 để chỉ những cô gái có tài ca múa nhạc, giỏi giao tiếp với đàn ông. Như vậy, liễu 柳 hay hoa liễu 花柳 không phải là loại bệnh. Cho đến khi người ta sử dụng cụm từ hoa liễu bệnh 花柳病 thì mới có nghĩa là loại bệnh. Bệnh này đã có từ thời xa xưa bên Tàu. Trong Hoa Đà thần y bí truyền 华佗神医秘传 có 15 bài thuốc trị bệnh hoa liễu.

Trước đây, hoa liễu là từ được dùng để chỉ các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm lậu, giang mai (tiêm la), hạ cam… Ngày nay, có 20 bệnh được xếp vào nhóm này. Xin nói thêm một chút, có hai phần trong khái niệm bệnh lây truyền qua đường tình dục (tiếng Anh: Sexually transmitted disease; Pháp: Infection sexuellement transmissible ; Trung Quốc: Tính truyền bá tật bệnh 性傳播疾病): 1. Dùng để chỉ bệnh nhiễm trùng qua đường tình dục (sexually transmitted infections (STI) = Tính cảm nhiễm tật bệnh 性感染疾病); 2. Bệnh hoa liễu (venereal diseases (VD) = Hoa liễu bệnh 花柳病).

Tóm lại, dùng cụm từ Bệnh viện Da Liễu là sai ngữ nghĩa tiếng Việt.

- Da (thuần Việt) kết hợp với Liễu (Hán Việt) là một cách dùng từ khiên cưỡng.

- Da ở đây là da người (cấu tạo gồm ba lớp: lớp biểu bì, lớp bì và lớp mỡ dưới da), không có nghĩa là bệnh ngoài da (viêm da, dị ứng, ngứa, nổi sẩn, mụn nhọt…).

- Liễu 柳 là cây liễu. Da + liễu có nghĩa là da của cây liễu hay sao? Mặt khác, nếu từ liễu không kết hợp với từ hoa thì làm sao hình dung được là hoa liễu, để nghĩ tới bệnh hoa liễu? Cách sử dụng từ như thế khiến có người phải thốt lên: “Bệnh viện da liễu tức là bệnh viện chuyên chữa cho bệnh ở da của cây liễu!”.

Vương Trung Hiếu
(Quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 436

____________

(*) Trên thực tế, trong tiếng Việt có hàng chục ngàn từ ghép thuần Việt + Hán Việt. Thí dụ: đường thủy, đường hàng không… Nhưng tại sao ta chấp nhận được, còn da liễu thì không? Có thể lý giải rằng đây là cách dùng từ sai, nhưng do thói quen xã hội, cái sai lâu ngày thành cái đúng. Xin lưu ý, những từ ghép (hay cụm từ) như đường thủy, đường hàng không… dùng để chỉ khái niệm có thể giải thích hay định nghĩa, vì thế có thể chấp nhận được, nhưng từ ghép da liễu, cho dù đã được sử dụng phổ biến, vẫn không thể giải thích được là bệnh ngoài da và bệnh hoa liễu (vì không phải ai cũng hiểu như thế).

Ý Kiến bạn đọc