Giới thiệu sách

Các nhà văn Nam bộ tiêu biểu trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ

Cuốn sách nhiều tác giả mang tên “Các nhà văn Nam bộ tiêu biểu trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ” (Nhà xuất bản Văn hóa – Văn nghệ, quý 4 năm 2017) dày 360 trang đã giới thiệu, viết về cuộc đời, sự nghiệp các nhà văn và đăng một số tác phẩm tiêu biểu của các nhà văn: Lý Văn Sâm, Trang Thế Hy, Đoàn Giỏi, Vũ Hạnh, Viễn Phương, Trần Kim Trắc, Nguyễn Quang Sáng, Lê Vĩnh Hòa, Anh Đức, Lê Văn Thảo.

Hai cuộc kháng chiến thần kỳ chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc ta kéo dài hơn 30 năm, dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Bác Hồ, đã liên tục giành những thắng lợi vẻ vang, đưa đất nước đến ngày hoàn toàn thống nhất. Bên cạnh những thắng lợi về quân sự và chính trị, nền văn học cách mạng Việt Nam được ươm mầm từ Cách mạng Tháng Tám, qua thực tế hào hùng, sống động của hai cuộc kháng chiến, đã đơm hoa kết trái, đóng góp cho nền văn học nước nhà những thành tựu vô cùng to lớn – những đóng góp đã đưa “văn học – nghệ thuật nước ta xứng đáng đứng vào hàng ngũ tiên phong của những nền văn học – nghệ thuật chống đế quốc trong thời đại ngày nay” (Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, 1976).

So-516--Cac-nha-van-Nam-bo-tieu-bieu-trong-thoi-ky-chong-Phap-va-chong-My---Anh-1

Chưa có thời kỳ nào trong lịch sử chống ngoại xâm, nền văn học nước ta lại phát triển mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc như vậy. Hòa vào dòng chảy chung của văn học yêu nước giai đoạn này, không thể không nhắc đến một hiện tượng văn học rất quan trọng, đó là mảng văn học cách mạng miền Nam, xuất hiện trong bối cảnh đặc thù của một chiến trường đầy thử thách ác liệt, mang bản sắc riêng hết sức độc đáo và hấp dẫn của vùng đất và con người Nam bộ.

Lực lượng sáng tác ở miền Nam thời kỳ này, ngoài số ít các nhà văn đã khẳng định tên tuổi trước kháng chiến chống Pháp, còn đa số là những nhà văn trẻ mới trưởng thành từ kháng chiến, họ xuất thân từ đủ mọi thành phần: trí thức, bộ đội, cán bộ văn hóa, tuyên truyền, hầu như không được đào tạo bài bản về văn chương, viết lách. Tuy nhiên, hiện thực của cuộc chiến ở miền Nam lúc bấy giờ, với chủ nghĩa anh hùng cách mạng, với tinh thần yêu nước nồng nàn và ý chí chiến đấu bất khuất của đồng bào miền Nam, như luồng gió mới tạo nguồn cảm hứng giúp các nhà văn ngày càng trưởng thành và cho ra đời những tác phẩm sống mãi trong lòng người đọc. Từ số nhà văn ở chiến khu, sống và sáng tác trong điều kiện đạn bom ác liệt, đến những nhà văn hoạt động ở nội thành ngay trong lòng địch, tất cả đều dấn thân cho lý tưởng và mục tiêu cao đẹp – trở thành những nhà văn – chiến sĩ, dùng ngòi bút của mình như một vũ khí phục vụ cho công cuộc đấu tranh giải phóng nước nhà.

Nếu nhiều tác phẩm trong thời kỳ chống Pháp, về phương diện nghệ thuật, việc xây dựng cốt truyện, tính cách, tâm lý nhân vật còn giản đơn, thiếu sức khái quát, thì đến giai đoạn chống Mỹ, các tác phẩm đã mở rộng rất nhiều về phạm vi miêu tả, phản ánh chân thực đời sống chiến đấu, ý chí quật khởi kiên cường của nhân dân miền Nam. Chưa bao giờ chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong sáng tác văn chương lại hòa quyện và thể hiện cao độ như giai đoạn này, tạo nên sức mạnh tinh thần, là nguồn động viên, cổ vũ lớn lao cho lớp lớp thế hệ đồng bào, chiến sĩ lên đường chiến đấu. Đã có hàng trăm tác phẩm được ra đời ngay trong khói lửa chiến tranh. Đã có biết bao bài thơ, truyện ngắn, ký sự, tiểu thuyết được viết trong hoàn cảnh hết sức ngặt nghèo dưới hầm bí mật, trong lòng địa đạo hay ghi chép vội giữa một trận càn, và các nhà văn đã trả giá cho những trang viết ấy bằng biết bao đau thương, mất mát, thậm chí bằng chính cả sinh mệnh của mình.

Văn học cách mạng miền Nam thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ, gắn bó máu thịt không thể tách rời với mạch nguồn văn học chống ngoại xâm của dân tộc. Nó đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh phục vụ kháng chiến, phục vụ công cuộc đánh đuổi ngoại xâm thống nhất nước nhà và đóng góp những giá trị nhân văn, giá trị nghệ thuật mới mẻ hết sức to lớn cho kho tàng văn học chung của đất nước. Số lượng tác giả và tác phẩm của các nhà văn Nam bộ qua hai cuộc kháng chiến rất nhiều, tuy nhiên vì khuôn khổ có hạn của quyển sách này, chúng tôi chỉ giới thiệu một số gương mặt nhà văn Nam bộ tiêu biểu, có quá trình sáng tác lâu dài, xuyên suốt qua hai cuộc kháng chiến. Nhà xuất bản hy vọng qua đó, bạn đọc – nhất là các độc giả trẻ hôm nay sẽ ghi nhớ và trân trọng về một thế hệ nhà văn đã sống và viết với lý tưởng của những giá trị tinh thần cao đẹp nhất.

Lê Văn – Quỳnh My
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 516

Ý Kiến bạn đọc