Người tốt - Việc tốt

Bốn bài viết nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính

Bài 4

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chữ “Chính”

Bài “Thế nào là Chính?” của Bác Hồ đăng báo Cứu Quốc, ra ngày 2/6/1949. Ngay từ câu mở đầu, Bác đã giải thích ngắn gọn, rõ ràng: “Chính là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn. Điều gì không thẳng thắn, đứng đắn, tức là tà”.

Bác nêu mối quan hệ gắn bó mật thiết, thống nhất hữu cơ và biện chứng giữa 4 phẩm chất đạo đức tốt đẹp nhất của con người: Cần-Kiệm-Liêm-Chính. Bác viết: “Cần, Kiệm, Liêm là gốc rễ của Chính. Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có ngành, lá, hoa, quả, mới là cây hoàn toàn. Một người phải Cần, Kiệm, Liêm, nhưng còn phải Chính mới là hoàn toàn”.

Rồi Bác dẫn giải từng bước của vấn đề rất khéo, phù hợp với quy luật nhận thức và trình độ của mọi người. Bác dùng những câu văn ngắn gọn; mỗi câu văn, lại được Bác xuống dòng, nên ý tứ rất mạch lạc, dễ hiểu, dễ nhớ: “Trên quả đất, có hàng muôn triệu người, song số người ấy có thể chia làm hai hạng: người Thiện và người Ác./ Trong xã hội, tuy có trăm công, nghìn việc. Song những công việc ấy có thể chia làm hai thứ: việc Chính và việc Tà./ Làm việc Chính, là người Thiện./ Làm việc Tà, là người Ác./ Siêng năng (Cần), tằn tiện (Kiệm), trong sạch (Liêm), Chính là Thiện./ Lười biếng, xa xỉ, tham lam, là Tà, là Ác”.

Bua-com-dam-bac-cua-Chu-tich-Ho-Chi-Minh-tren-duong-di-cong-tac-o-Viet-Bac-trong-thoi-ky-khang-chien-chong-Phap
Bữa cơm đạm bạc của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đường đi công tác ở Việt Bắc
trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Ảnh tư liệu

Bác nêu rõ: Để thực hiện chữ Chính, thì mỗi người, dù ở tầng lớp nào, giữ địa vị nào, làm nghề nghiệp gì, cũng phải quan tâm đến ba mặt sau đây.

Thứ nhất, là “Đối với mình”, Bác dạy cặn kẽ mấy điều: “- Chớ tự kiêu tự đại. Tự kiêu tự đại là khờ dại, vì mình hay, còn nhiều người hay hơn mình. Mình giỏi, còn nhiều người giỏi hơn mình. Tự kiêu tự đại tức là thoái bộ. (…)./ – Luôn luôn cầu tiến bộ. Không tiến bộ, tức là ngừng lại. Trong khi mình ngừng lại, người ta cứ tiến bộ./ Kết quả là mình thoái bộ, lạc hậu./ Tiến bộ không giới hạn. Mình cố gắng tiến bộ thì chắc tiến bộ mãi./ – Luôn luôn tự kiểm điểm, tự phê bình, những lời mình đã nói, những việc mình đã làm, để phát triển điều hay của mình, sửa đổi khuyết điểm của mình, đồng thời phải hoan nghênh người khác phê bình mình”. Rồi Bác kết luận phần này: “Tự mình phải Chính trước, mới giúp được người khác Chính. Mình không Chính, mà muốn người khác Chính, là vô lý”.

Thứ hai, là “Đối với người”, Bác giảng giải: “Chữ “người”, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn. Nghĩa rộng là đồng bào cả nước. Rộng nữa là cả loài người”. Và Bác căn dặn: Đối với người, “phải yêu quý, kính trọng, giúp đỡ”. Đồng thời, Bác nhắc nhở: “Chớ nịnh hót người trên. Chớ xem khinh người dưới./ Thái độ phải chân thành, khiêm tốn./ Phải thật thà đoàn kết. Phải học người và giúp người tiến tới./ Phải thực hành chữ Bác ái”.

Thứ ba, là “Đối với công việc”, Bác khẳng định ngay: “Phải để việc công, việc nước lên trên, lên trước việc tư, việc nhà”. Bác nhấn mạnh ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với công việc được giao: “Phải phụ trách việc gì, thì quyết tâm làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn, không sợ khó khăn, không sợ nguy hiểm./ Bất kỳ việc to, việc nhỏ, phải có sáng kiến, phải có kế hoạch, phải cẩn thận, phải quyết tâm làm cho thành công”. Bác động viên mọi người làm nhiều việc thiện, tránh xa việc ác: “Việc thiện thì dù nhỏ mấy cũng làm. Việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh”. Bác còn chỉ bảo ân cần: “Việc gì dù lợi cho mình, phải xét nó có lợi cho nước không? Nếu không có lợi mà có hại cho nước thì quyết không làm./ Mỗi ngày cố làm một việc có lợi cho nước (lợi cho nước tức là lợi cho mình), dù là việc nhỏ, thì mỗi năm ta làm được 365 việc. Nhiều lợi nhỏ cộng thành lợi to”.

Kết thúc bài “Thế nào là Chính?”, Bác Hồ thâu tóm cả nội dung 4 bài đã viết và khích lệ niềm tin tưởng cho mọi người: “Ai mà chẳng muốn tự mình thành một người tốt./ Con cháu mình sung sướng./ Gia đình mình no ấm./ Làng xóm mình thịnh vượng./ Nòi giống mình vẻ vang./ Nước mình giầu mạnh./ Mục đích ấy tuy to lớn, nhưng rất thiết thực./ Thiết thực, vì chúng ta nhất định đạt được./ Chúng ta nhất định đạt được, vì mỗi một người, và tất cả dân ta đều thi đua thực hiện Cần, Kiệm, Liêm, Chính”.

Bốn bài viết của Bác Hồ về Cần, Kiệm, Liêm, Chính đăng báo Cứu Quốc giữa năm 1949 là 4 tác phẩm chính luận cực kỳ nổi tiếng, có sức sống trường tồn. Bốn chữ Cần, Kiệm, Liêm, Chính – là cốt lõi đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Đạo đức ấy của Bác – là “tinh hoa của dân tộc”, là “lương tâm của thời đại” (Lời Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết về Hồ Chủ tịch, năm 1960). Bác Hồ là tấm gương sáng ngời về Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư. Bác là điển hình tuyệt vời của sự nhất quán giữa lời nói và việc làm, giữa tư tưởng và lối sống, suốt đời vì nước vì dân.

Ngày nay, chúng ta học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh – chính là học tập tư tưởng và làm theo đạo đức, phong cách Cần, Kiệm, Liêm, Chính của Bác, biến 4 chữ giản dị mà thiêng liêng, cao quý ấy thành hiện thực, biểu hiện cụ thể và có hiệu quả cao trong công tác, trong mỗi việc làm, trong nếp nghĩ, nếp sống hàng ngày của mỗi cán bộ đảng viên và của toàn dân. Có như vậy, thì Đảng mới vững mạnh, mới “xứng đáng là người lãnh đạo”, mới được dân tin yêu và bảo vệ, đất nước mới tiến bộ, phồn vinh, “bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu” (Lời Bác Hồ), và mỗi người mới trở thành Con Người (viết hoa) đích thực, có giá trị cao đẹp, chân chính!

Đào Ngọc Đệ
(Giảng viên chính – Đại học Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 464

Ý Kiến bạn đọc