Người tốt - Việc tốt

Bốn bài viết nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm, chính

(Tiếp theo số 461, ngày 3-8-2017)

Bài 2

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chữ “Kiệm”

Bài viết “Thế nào là Kiệm”, Bác Hồ cũng vào đề trực tiếp. Mở bài, Bác đặt câu hỏi và giải thích ngay: “Kiệm là thế nào?/ Là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”. Bác nêu mối quan hệ mật thiết và tác động hỗ trợ lẫn nhau giữa Cần và Kiệm: “Cần với Kiệm phải đi đôi với nhau, như hai chân của con người./ Cần mà không Kiệm, thì “làm chừng nào xào chừng ấy”. Cũng như một cái thùng không có đáy; nước đổ vào chừng nào, chảy ra chừng ấy, không lại hoàn không./ Kiệm mà không Cần, thì không tăng thêm, không phát triển được. Mà vật gì đã không tiến tất phải thoái. Cũng như cái thùng chỉ đựng một ít nước, không tiếp tục đổ thêm vào, lâu ngày chắc nước đó sẽ hao bớt dần, cho đến khi khô kiệt”.

Tiếp đó, Bác nêu ra cách thức tiết kiệm, bằng lối đặt câu hỏi: “Tiết kiệm cách thế nào?”. Để trả lời, Bác kể một câu chuyện: “Hồ Chủ tịch đựng một cái phong bì 2, 3 lần. Cụ nói: “Trung bình một cái phong bì là 18 phân vuông giấy (0,018 m2)./ Mỗi ngày, các cơ quan, đoàn thể và tư nhân trong nước ta ít nhất cũng dùng hết một vạn cái phong bì, tức là 180 thước vuông giấy. Mỗi tháng là 5.400 thước vuông. Mỗi năm là 64.800 thước vuông giấy./ Nếu ai cũng tiết kiệm, dùng một cái phong bì 2 lần, thì mỗi năm chỉ tốn một nửa giấy, tức là 32.400 thước vuông. Còn 32.400 thước vuông giấy thì để dành cho các lớp Bình dân học vụ, chẳng tốt lắm sao?/ Hơn nữa, nhờ sự tiết kiệm giấy, mà tiền bạc và công phu làm giấy có thể thêm vào việc kiến thiết khác, thì càng ích lợi hơn nữa (…). Đối với giấy như thế, đối với mọi thứ vật liệu khác, của cải khác, đều như thế””.

Chu-tich-Ho-Chi-Minh--ben-ngoi-nha-san-noi-Nguoi-da-song-va-lam-viec-tu-nam-1958---1969
Chủ tịch Hồ Chí Minh bên ngôi nhà sàn, nơi Người đã sống và làm việc từ năm 1958 đến năm 1969.

Ngày nay, các bạn đọc – nhất là các bạn trẻ, cần hiểu rằng: Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và ngay cả những năm sau khi Hòa bình lập lại (tháng 7/1954), ở miền Bắc nước ta, giấy hiếm lắm, quý lắm, quý như cơm gạo, vàng bạc, mà chỉ toàn là giấy hẩm, giấy đen, giấy mỏng, giấy bở, do ta sản xuất bằng lối thủ công, lạc hậu, làm sao mà có được nhiều giấy và giấy đẹp, giấy tốt (cả giấy nội, giấy ngoại) như bây giờ.

Bác không chỉ nêu việc tiết kiệm các loại vật liệu, của cải, Bác còn căn dặn phải tiết kiệm cả thời giờ: “Thời giờ cũng cần phải tiết kiệm như của cải”. Bởi vì: “Của cải nếu hết, còn có thể làm thêm. Khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo nó trở lại được”. Bác nói rõ về cách tiết kiệm thời giờ: “Muốn tiết kiệm thời giờ, thì việc gì ta cũng phải làm cho nhanh chóng, mau lẹ. Không nên làm chậm rãi, “nay lần mai lữa”. Rồi Bác khẳng định: “Tiết kiệm thời giờ là Kiệm, mà cũng là Cần”.

Về việc tiết kiệm thời giờ, Bác còn dạy cặn kẽ hơn: “Tiết kiệm thời giờ của mình, lại phải tiết kiệm thời giờ của người. Không nên ngồi lâu, nói chuyện phiếm, làm mất thời giờ của người khác”. Để tăng sức thuyết phục, Bác dẫn hai câu nổi tiếng: “Thánh hiền có nói: “Một tấc bóng là một thước vàng”/ Tục ngữ Âu nói: “Thời giờ tức là tiền bạc”. Và Bác bình chú thêm: “Ai đưa vàng bạc vứt đi, là người điên rồ. Thì ai đưa thời giờ vứt đi tức là người ngu dại”.

Để cho mọi người hiểu rõ thêm thế nào là Kiệm, Bác lập luận rất kín kẽ, sâu sắc: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn./ Khi không nên tiêu xài thì một hạt gạo, một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù hao bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng. Như thế mới đúng là Kiệm./ Việc đáng tiêu mà không tiêu, là bủn xỉn, dại dột, chứ không phải là Kiệm”.

Tiếp đó, Bác nhấn mạnh: “Tiết kiệm phải kiên quyết chống xa xỉ”. Bác nói rất cụ thể về việc “xa xỉ” và nghiêm khắc phê phán thói xấu này: “Việc đáng làm trong một giờ, mà kéo đến 2, 3 giờ, là xa xỉ./ Việc đáng tiêu một đồng, mà tiêu 2, 3 đồng, là xa xỉ./ Hao phí vật liệu, là xa xỉ./ Ăn sang mặc đẹp trong lúc nhiều đồng bào đang thiếu cơm, thiếu áo, là xa xỉ./ Ăn không ngồi rồi, trong lúc Tổ quốc đang cần kháng chiến và xây dựng, là xa xỉ”. Và Bác nhận định: “Vì vậy, xa xỉ là có tội với Tổ quốc, với đồng bào”.

Phần cuối bài, Bác nhắc nhở: “Cho nên, muốn tiết kiệm có kết quả tốt, thì phải khéo tổ chức. (…) / Không biết tổ chức thì không biết tiết kiệm”.

Tư tưởng của Bác Hồ về Cần và Kiệm thật ra đã xuất hiện từ năm 1927, trong cuốn “Đường cách mệnh” của Người. Lúc bấy giờ, Bác đã nhắc nhở những người cách mạng: “Tự mình, phải: Cần Kiệm”. Đến giữa năm 1949, trên báo Cứu Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu việc tiết kiệm thành một chủ trương lớn có ý nghĩa quốc gia, dân tộc, đồng thời phân tích sâu sắc nội dung và tác dụng to lớn của chữ Kiệm: tiết kiệm tiền bạc, của cải, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm phải đi liền với chống “xa xỉ” (tức là chống lãng phí, xa hoa) và phải “khéo tổ chức” thì mới thực hành được tiết kiệm. Mỗi người, mỗi cơ quan, mỗi ngành và địa phương đều phải biết tiết kiệm, để tập trung mọi nguồn lực phục vụ cho kháng chiến và kiến quốc đi tới thành công. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chữ Kiệm là sự khởi nguồn, đồng thời là nền tảng cho chủ trương “Tiết kiệm là quốc sách hàng đầu” của Đảng và Nhà nước ta trong công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.

Ngày nay, tư tưởng của Hồ Chủ tịch về chữ Kiệm cần phải được toàn Đảng, toàn dân thấm nhuần và thực hiện nghiêm chỉnh; nhất là các cán bộ lãnh đạo các cấp, các ngành, các địa phương phải thực sự làm gương – biểu hiện trong công tác cũng như trong lối sống hàng ngày. Tiết kiệm không phải chỉ trong quá khứ và hiện tại, mà còn lâu dài, mãi mãi về sau. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng lãng phí tiền bạc, của cải, thời giờ của Nhà nước trong các tổ chức, công sở, cơ quan, đơn vị, công ty… đang diễn ra hết sức nghiêm trọng – song hành với quốc nạn tham nhũng nhức nhối. Nhiều cán bộ, đảng viên có chức có quyền sống xa hoa do tham nhũng, cách biệt hẳn với đời sống còn nghèo khổ, vất vả của nhân dân (bao gồm cả các cán bộ, công nhân viên tại chức và nghỉ hưu chỉ trông vào đồng lương ba cọc ba đồng). Điều đó, đang làm nghèo đất nước, kìm hãm sự phát triển của xã hội và gây bất bình trong nhân dân. Thiết nghĩ, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh là mỗi cán bộ – đảng viên phải ghi nhớ và làm tốt lời Bác dạy: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ.(…). Chống tham ô, lãng phí, quan liêu là cách mạng. (…). Chống tham ô, lãng phí, quan liêu là dân chủ” (Bài “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu” – năm 1952; xem: “Hồ Chí Minh – Toàn tập”, NXB CTQG, Hà Nội – 2000, tập 6, tr.490, 493).

Kỳ sau: Bài 3: “Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chữ “Liêm”.

Đào Ngọc Đệ
(Giảng viên chính – Đại học Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghễ TP.HCM số 462

Ý Kiến bạn đọc