Ngoài nước

Biển Đông: Một cơn bão lớn đi qua

Phân Tích Của Giáo Sư – Tiến Sỹ Khoa Học Lịch Sử Dmitry Mosyakov, Giám Đốc Trung Tâm Đông Nam Á, Úc Và Châu Đại Dương Tại Viện Nghiên Cứu Phương Đông Của Viện Hàn Lâm Khoa Học Nga, Đăng Trên Tạp Chí Trực Tuyến Triển Vọng Phương Đông Ngày 19/8/2019. 

 

Các sự kiện mới nhất ở Biển Đông cho thấy cuộc xung đột lâu nay vẫn còn âm ỉ ở đây và đôi khi nó lại bùng lên. Gần đây, chúng ta đã quen với việc chứng kiến những sự kiện như vậy xảy ra mỗi khi người Mỹ gửi một tàu khu trục được giao nhiệm vụ cố tình vượt qua vùng ranh giới do Trung Quốc chỉ định bao quanh các đảo nhân tạo ở Biển Đông. Cả thế giới tại những thời điểm đó theo đúng nghĩa đen vẫn nín thở sợ rằng một phát súng tình cờ có thể sẽ khởi đầu cho một cuộc xung đột giữa các siêu cường lớn.

Tuy nhiên, gần đây, có một lý do khác để tăng sự chú ý đến Biển Đông: Trung Quốc đã gửi một tàu nghiên cứu được giao nhiệm vụ thăm dò tiềm năng dầu khí trong vùng biển mà theo tất cả các quy định quốc tế thuộc về Việt Nam. Và nó đã được thực hiện khá bất ngờ, gần như theo cùng một kịch bản của năm 2014.

Năm đó, Trung Quốc đã gửi một giàn khoan đến lãnh hải Việt Nam, gây ra sự quan tâm lớn của quốc tế và tiềm ẩn một cuộc xung đột lâu dài. Trong quá trình đó, các tàu Việt Nam và Trung Quốc đã phun nước vào nhau từ máy bơm cao áp, đâm tàu vào nhau và bấp bênh trên bờ vực của một vụ xung đột quân sự trong vài tuần.

Vào thời điểm đó, Việt Nam thậm chí phải chứng kiến sự gia tăng các cuộc biểu tình chống Trung Quốc tự phát một cách rầm rộ dẫn đến bạo lực, và sự căng thẳng trong quan hệ của hai nước đã đạt đến mức giới hạn. Phải mất rất nhiều nỗ lực ngoại giao để tránh những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra vào thời điểm đó.

Năm 2019, mọi thứ bắt đầu như lần trước, nhưng được phát triển theo một cách hoàn toàn khác. Các tàu Trung Quốc xuất hiện ở vùng biển Việt Nam và rời khỏi đó đủ nhanh. Không xảy ra việc phun nước cao áp, đâm húc nhau bằng tàu, không có đám đông nhà báo hoặc các cuộc biểu tình trong thời gian này. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã công bố sự phản đối chính thức, xác định rằng trong thời gian đó, tàu khảo sát Trung Quốc, Haiyang Dizhi 8 và các tàu hộ tống của họ tiến hành các hoạt động ở khu vực phía nam của Biển Đông là đã vi phạm vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Tuyên bố nhấn mạnh rằng địa điểm này hoàn toàn nằm trong vùng lãnh hải của Việt Nam, yêu cầu tàu Trung Quốc ngừng các hoạt động phi pháp và rời khỏi vùng biển Việt Nam.

Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc Geng Shuang, đáp lại tuyên bố này, nói rằng Bắc Kinh hy vọng rằng Việt Nam cần tôn trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của Trung Quốc trên vùng biển này và sẽ không có hành động nào làm trầm trọng thêm tình hình. Sau khi đưa ra tuyên bố này và nhờ đó giữ được uy tín quốc gia, các tàu Trung Quốc đã được lệnh rời khỏi vùng biển Việt Nam. Do đó, vào tháng 8-2019, cuộc xung đột có thể xảy ra giữa Việt Nam và Trung Quốc mà người Mỹ dự tính và mong đợi đã kết thúc.

Washington thậm chí không cố gắng che giấu sự thất vọng của mình với kết quả này, vì từ lâu họ đã tìm cách kích động cuộc xung đột này bằng mọi cách có thể. Họ đã cố ý “rò rỉ” nhiều thông tin cho báo chí với số liệu tham khảo của một số trung tâm phân tích nhất định rằng tàu Trung Quốc và tàu Việt Nam đã đụng độ với nhau trong vài tuần. Lợi ích của Washington trong việc kích hoạt cuộc xung đột là khá rõ ràng: mối quan hệ của Việt Nam và Trung Quốc càng tồi tệ bao nhiêu, Mỹ càng có nhiều cơ hội khai thác xung đột của hai nước láng giềng để tạo lợi thế cho mình bấy nhiêu.

Do đó, Mỹ rõ ràng thất vọng vì cả Hà Nội và Bắc Kinh đều thể hiện sự kiên nhẫn và họ hành động hoàn toàn khác với tình hình năm 2014. Nhiều khả năng các nhà lãnh đạo của hai nước, không có mặt của báo chí, không có các cuộc biểu tình tự phát và sự kích động chung, chỉ đơn giản là tổ chức những cuộc thảo luận lặng lẽ về tình hình hiện tại thông qua các kênh liên lạc đóng cửa trước báo chí và nhờ đó đã đạt được những thỏa thuận nhất định. Do đó, việc tàu nghiên cứu Trung Quốc xâm nhập vùng biển Việt Nam đã không gây ra sự phản đối bạo lực, cũng như sự chú ý của quốc tế, và đến nay, nó đã trở thành một trong những khoảnh khắc lịch sử, có rất nhiều trong suốt lịch sử của cuộc xung đột ở Biển Đông.

Cuộc xung đột chưa được giải quyết, cả hai bên vẫn giữ nguyên vị trí của mình. Nhưng chúng ta có thể thấy rằng có một cách hiệu quả mới để tránh đối đầu vũ trang, tuy nhiên điều đó trái ngược với điều Washington mong muốn là diễn ra xung đột với các hành động mạnh mẽ của các bên trên Biển Đông.

Ngô Mạnh Hùng (dịch)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 561

Ý Kiến bạn đọc