Thầy thuốc Văn nghệ

Bệnh bại liệt

Bệnh bại liệt là một bệnh do siêu vi bại liệt gây ra rất nghiêm trọng làm tê liệt, khó thở và đôi khi tử vong. Tại Hoa Kỳ, trường hợp bại liệt cuối cùng xảy ra vào năm 1979. Ngày nay, bất chấp chiến dịch toàn cầu, bệnh bại liệt vẫn còn ảnh hưởng đến trẻ em và người lớn ở Afghanistan, Pakistan và một số nước châu Phi.

Bệnh bại liệt đã có từ rất lâu trong lịch sử loài người. Chỉ tính từ đầu thế kỷ XX, bệnh xảy ra ở hầu hết các quốc gia châu Âu như Na Uy, Thụy Điển vào năm 1905. Ở Mỹ, năm 1952 có hơn 20 ngàn trường hợp bại liệt được ghi nhận. Từ 1955-1960, khi có vaccin bất hoạt và vaccin sống giảm độc lực thì tỷ lệ mắc và chết giảm dần. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển và kém phát triển, bệnh bại liệt vẫn còn là một thách thức lớn. Riêng ở Việt Nam, trước khi có vaccin đã xảy ra các trận dịch lớn như vào năm 1957-1959. Từ năm 1962, khi chế tạo thành công vaccin bại liệt sống giảm độc lực Sabin thì tỷ lệ mắc và tử vong ở Việt Nam giảm đáng kể và không còn các ổ dịch xảy ra. Chương trình tiêm chủng mở rộng giúp cho hầu hết trẻ em được uống vaccin bại liệt. Đến năm 2000, Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố Việt Nam đã thành công trong khống chế bệnh bại liệt trên toàn quốc, có nghĩa là không còn một bệnh nhân bại liệt mới nào do siêu vi bại liệt gây ra.

Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Benh-bai-liet

Một số người phát triển các triệu chứng bệnh bại liệt nhưng không dẫn đến tê liệt mà chỉ gây ra những dấu hiệu giống như cúm nhẹ hay các bệnh nhiễm siêu vi khác như sốt, viêm họng, đau đầu và mệt mỏi. Nhưng đôi khi bệnh biến chứng nặng qua viêm màng não và bại liệt tứ chi do tổn thương não và tủy sống. Trong vòng một tuần, các dấu hiệu bại liệt xuất hiện bao gồm mất phản xạ, đau yếu cơ bắp, tay chân lỏng lẻo và mềm, thường nặng hơn ở một bên. Hội chứng sau bại liệt là một nhóm các dấu hiệu ảnh hưởng đến người bệnh trong vài năm sau khi họ bị bại liệt. Dấu hiệu thông thường bao gồm đau cơ bắp, mệt mỏi và kiệt sức, nuốt khó, rối loạn hô hấp trong giấc ngủ, ngưng thở khi ngủ, khó tập trung và giảm trí nhớ, trầm cảm và thay đổi tâm trạng.

Bệnh bại liệt lây lan chủ yếu qua đường phân, miệng, đặc biệt ở những nơi không vệ sinh. Bệnh lây truyền qua nước và thực phẩm bị ô nhiễm hay qua tiếp xúc trực tiếp với người nhiễm siêu vi. Những người mắc bệnh bại liệt có thể lây siêu vi trong vài tuần. Bệnh bại liệt dẫn đến tình trạng tê liệt tạm thời hay vĩnh viễn, tàn tật và dị tật ở hông, mắt cá chân và bàn chân. Mặc dù nhiều dị tật chữa được bằng phẫu thuật và vật lý trị liệu, nhưng các phương pháp điều trị này không phải là lựa chọn ở các nước đang phát triển nơi bại liệt vẫn còn phổ biến. Hậu quả là, trẻ em bại liệt trải qua cuộc sống của mình như người tàn tật.

Các bác sĩ thường nhận ra bệnh bại liệt qua các triệu chứng như cổ và lưng mềm, chân tay mềm nhẽo, khó nuốt và khó thở. Để xác nhận chẩn đoán, thầy thuốc lấy chất bài tiết ở họng, phân hay dịch não tủy để kiểm tra sự có mặt của siêu vi gây bệnh.

Vì không có phương pháp chữa bệnh bại liệt, trọng tâm điều trị là tăng sự thoải mái, mau hồi phục và ngăn ngừa biến chứng. Điều trị bổ sung bao gồm nghỉ ngơi tại giường, thuốc giảm đau, máy hỗ trợ hô hấp, tập thể dục vừa phải để ngăn ngừa biến dạng và mất chức năng cơ kèm theo chế độ ăn uống bổ dưỡng.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 475

Ý Kiến bạn đọc