Tản văn

Bánh sắn tuổi thơ

 

Ngày xưa, cái xóm nghèo của tôi chuyên làm sắn lát khô mang ra chợ bán, nhà nào cũng có rẫy để trồng sắn. Có loại sắn “ăn tươi” (3 tháng) củ nhỏ nhưng nấu ăn rất dẻo ngon hoặc loại sắn lùn củ to nhưng bị hơi đắng, không dùng ăn tươi, chỉ ngâm chua, phơi khô làm sắn lát vì cho rất nhiều bột.

Ra giêng, ở vùng trung du Quế Sơn xứ Quảng quê tôi, cứ đến khoảng sau mùng 10 (ÂL), bắt đầu thu hoạch sắn trên rẫy. Lúc này trời có nắng nên việc nhổ, xắt, phơi và trồng lại sắn khá thuận tiện.

So-586--Banh-san-tuoi-tho---Anh-1

Tuổi thơ tôi lớn lên bên đống sắn cao ngất ngưởng trước hiên nhà. Nhiệm vụ của mấy đứa trẻ con chúng tôi, ngoài giờ đi học là cạo vỏ sắn. Chúng tôi được trang bị một cái dao cạo và cứ vậy, từ củ sắn này đến củ sắn khác màu nâu sì được cạo vỏ trở thành trắng bóc. Sắn sau khi xắt lát ra, mẹ tôi rửa sạch, ngâm với nước chua khoảng 2 – 3 ngày rồi rửa lại để ráo nước và phơi trên những cái nong hoặc nền xi măng sạch sẽ. Vài ba nắng sắn khô rang, mẹ mang ra chợ bán hoặc cất vào ghè để sáo (ghế) cơm ăn dần, thi thoảng mẹ mang ra giã bột làm bánh trôi cuốn rau muống chấm mắm cái hay bánh ít với nhân hạt mít luộc hoặc đậu đen, đậu đỏ…

Món anh em tôi thích ăn nhất là bánh ít sắn nhân đậu đỏ. Làm món này, mẹ tôi nhào bột sắn khô với nước, để một lúc cho bột nở ra. Trong lúc chờ đợi, mẹ bảo anh em tôi đi ra vườn cắt lá chuối để gói. Phần mẹ thì bận rộn với món đậu đỏ hầm mềm, giã nhỏ, trộn với các loại gia vị, rau mùi tàu… Sau đó mẹ khử dầu phụng với hành và xào sơ qua hỗn hợp nhân này. Khi gói bánh, mẹ xé lá chuối, mỗi miếng khoảng 2 tấc, lau chùi sạch sẽ rồi múc bột sắn đã ủ trải trên lá và “đánh rãnh”. Sau đó mẹ lấy muỗng múc nhân đậu đỏ đã chế biến cho vào rãnh. Cuối cùng là một lớp sắn đắp trên nhân và gói lại, buộc hai dây chuối để giữ lá khỏi bung. Gói xong, mẹ bắt cái xoong to, cho vào xoong cái rế và đổ nước vừa đủ. Trên rế là cái vỉ bằng tre. Mẹ xếp những cái bánh ít sắn lên trên vỉ để hấp, không quên thêm vào vài lá dứa thơm, đậy vung lại. Khoảng 30 phút sau, bánh chín, mẹ mở vung sắp bánh ra rá nhựa. Mùi lá chuối, nhân bánh, lá dứa… tỏa ra thơm ngát cả nhà. Mẹ dọn ra cho chúng tôi ăn. Chiếc bánh có màu nâu đỏ, phần bột dẻo, phần nhân đậu đỏ bùi bùi… và đó cũng chính là một phần ký ức tuổi thơ tôi.

Vào những năm hạn hán, mùa màng thất bát, món bánh ít là món ăn trưa thường xuyên của nhà tôi, những khi không có đậu đỏ, mẹ tôi thay nhân bằng hạt mít luộc giã nhỏ với gia vị.

Lớn lên, đi xa, mỗi lần về quê, nhìn thấy nhà ai phơi sắn lát ven đường, lòng tôi bùi ngùi nhớ mẹ, nhớ lại những năm mất mùa, nồi cơm mẹ nấu, chỉ thấy toàn là những lát sắn “cõng” hạt cơm nhưng mẹ vẫn “nhiệt tình” lựa sắn mà ăn để dành những vá cơm ít ỏi cho đàn con thơ dại.

Ngày nay, đời sống của người nông dân vùng Trung du xứ Quảng cũng khá dần lên, không còn cảnh “nồi cơm ghế sắn” và xóm nghèo của tôi hình như không còn ai làm nghề làm sắn lát khô nữa; nhưng dư âm của mùi nước thum thủm của sắn ngâm chua và hương vị của những chiếc “bánh sắn tuổi thơ” vẫn ở bên tôi có lẽ đến suốt cả cuộc đời.

Tiên Sa
(Q. Cẩm Lệ – TP. Đà Nẵng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 586

Ý Kiến bạn đọc