Thầy thuốc Văn nghệ

Ban xuất huyết giảm tiểu cầu

Ban xuất huyết giảm tiểu cầu là một rối loạn dẫn đến chứng bầm tím dưới da và chảy máu. Ban xuất huyết giảm tiểu cầu hay còn gọi là chứng giảm tiểu cầu miễn dịch ảnh hưởng đến cả trẻ em và người lớn. Trẻ em thường mắc ban xuất huyết giảm tiểu cầu sau khi nhiễm siêu vi và hồi phục hoàn toàn không cần điều trị, trong khi ở người lớn, chứng bệnh này thường kéo dài.

Các dấu hiệu bao gồm dễ bầm tím dưới da, nổi hàng loạt đốm đỏ tím ở cẳng chân. Người bệnh bị chảy máu nướu răng và chảy máu mũi, có máu trong nước tiểu hay phân, có kinh nguyệt bất thường và rong kinh. Nguyên nhân gây ra ban xuất huyết giảm tiểu cầu là do hệ thống miễn dịch tấn công chính mình và phá hủy tiểu cầu. Kháng thể tự gắn vào tiểu cầu, đánh dấu tiểu cầu để đem đi tiêu hủy mà hậu quả là tiểu cầu giảm.

Anh-minh-hoa---Thay-thuoc-van-nghe---Ban-xuat-huyen-gian-tieu-cau

Lượng tiểu cầu bình thường là từ 150.000 đến 450.000 tiểu cầu trong mỗi microlit máu. Ở người mắc ban xuất huyết giảm tiểu cầu, số lượng tiểu cầu thấp dưới 20.000. Bởi vì tiểu cầu giúp cho các cục máu đông nên khi tiểu cầu giảm, nguy cơ chảy máu sẽ tăng lên, nhất là khi số lượng tiểu cầu xuống dưới 10.000 khiến xuất huyết nội xảy ra. Một biến chứng hiếm gặp của ban xuất huyết giảm tiểu cầu là chảy máu bên trong não gây tử vong.

Ở phụ nữ mang thai mắc ban xuất huyết giảm tiểu cầu, bệnh thường không ảnh hưởng đến em bé. Nhưng số lượng tiểu cầu của bé cần được kiểm tra ngay sau khi sinh. Nếu đang mang thai và số lượng tiểu cầu quá thấp, thai phụ có nguy cơ xuất huyết nặng khi sinh.

Để chẩn đoán ban xuất huyết giảm tiểu cầu, thầy thuốc loại trừ các nguyên nhân gây chảy máu và lượng tiểu cầu thấp như căn bệnh tiềm ẩn hay các loại thuốc đang dùng. Thầy thuốc hỏi han tiền sử bệnh và cho làm các xét nghiệm như công thức máu toàn phần để xác định số lượng tế bào máu bao gồm tiểu cầu, hồng cầu và bạch cầu. Trong ban xuất huyết giảm tiểu cầu, số lượng tế bào máu trắng và máu đỏ bình thường, nhưng số lượng tiểu cầu thấp.

Trong một số trường hợp, thầy thuốc cho làm sinh thiết tủy xương bằng cách lấy một mẫu mô xương và tủy. Ở người mắc ban xuất huyết, tủy xương bình thường vì số lượng tiểu cầu thấp là do bị phá hủy trong máu và lá lách chứ không phải do bệnh của tủy xương.

Trẻ em mắc ban xuất huyết giảm tiểu cầu thường tự lành mà không cần điều trị. Hầu hết người lớn cần điều trị vì dễ trở thành ban xuất huyết mãn tính và nghiêm trọng.

Phương pháp điều trị bao gồm dùng thuốc để tăng số lượng tiểu cầu hay phẫu thuật cắt bỏ lá lách. Thầy thuốc khuyên người bệnh ngưng dùng thuốc ức chế chức năng tiểu cầu như aspirin, ibuprofen và warfarin. Thầy thuốc dùng thuốc ức chế hệ thống miễn dịch như corticoid giúp tăng số lượng tiểu cầu bằng cách giảm hoạt động hệ thống miễn dịch, nhưng lưu ý tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm đục thủy tinh thể, đường huyết cao, nguy cơ nhiễm trùng và loãng xương. Nếu corticoid không hiệu quả, thầy thuốc cho tiêm globulin miễn dịch. Thầy thuốc cũng cho dùng thuốc làm tăng sản xuất tiểu cầu như romiplostim và eltrombopag giúp tủy xương sản xuất nhiều tiểu cầu hơn.

Nếu ban xuất huyết nghiêm trọng và kéo dài mặc dù có dùng thuốc, thầy thuốc đề nghị cắt bỏ lá lách để nhanh chóng loại bỏ nguồn phá hủy tiểu cầu và cải thiện số lượng tiểu cầu. Các biến chứng sau phẫu thuật đôi khi xảy ra và mất lá lách làm tăng tính nhạy cảm khiến người bệnh dễ bị nhiễm trùng.

Bs Đào Ty Tách
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 429

Ý Kiến bạn đọc