Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Bác Hồ với thợ mỏ

Kỷ Niệm 50 Năm Ngày Bác Hồ Gặp Mặt Đoàn Đại Biểu Công Nhân, Cán Bộ Ngành Than (15/11/1968 – 15/11/2018)

Sinh Thời, Bác Hồ Đã Sớm Nhận Thấy Vị Thế Của Ngành Than Là Vô Cùng Quan Trọng Đối Với Sự Phát Triển Kinh Tế, Tạo Bước Đà Cho Công Cuộc Xây Dựng Và Phát Triển Đất Nước Vững Mạnh, Giàu Đẹp. Chính Vì Thế, Người Đã Luôn Chú Ý, Dành Nhiều Sự Quan Tâm Và Tình Cảm Đặc Biệt Cho Vùng Mỏ Và Những Người Thợ Mỏ.

Từ những tháng năm còn bôn ba đi tìm đường cứu nước, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã thấu hiểu sự bần cùng, lầm than của công nhân mỏ. Người đã có nhiều bài viết, bài báo và báo cáo gửi Bộ Phương Đông quốc tế Cộng sản nói về tình hình thợ mỏ. Trong bài “Đông Dương khổ nhục”, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã viết những dòng tố cáo: “Một tên cai mỏ than ở Bắc kỳ đã làm chết một anh thợ bằng cách đánh anh gẫy xương sườn vì anh ta đã dám coi thường nó. Đối với những tên sát nhân ấy tòa án đã ban cho đứa thứ nhất trắng án, đứa thứ hai 2 tháng tù treo. Thật là một thứ công lý chính tông!”.

Trong bài “Công lý”, đồng chí Nguyễn Ái Quốc viết: “Công ty mỏ than tổ chức ra những cửa hàng bán thực phẩm và các vật dụng khác. Thợ bắt buộc phải mua hàng ở đấy, giá đắt hơn thị trường 10%. Thường thì người ta trả lương bằng hàng hóa lấy ở cửa hàng đó, người thợ chỉ được lĩnh một ít tiền mặt và mãi 15 ngày hay 1 tháng sau mới được lĩnh; chính bằng cách này mà Công ty ngăn được thợ thuyền bỏ trốn. Theo lời thú nhận của Toàn quyền Đông Dương thì đời sống của thợ mỏ quá khổ cực và công việc của họ quá nặng nề nên trong số 15.907 thợ mỏ thống kê năm 1906, không ai sống đến 60 tuổi. Và bọn tư bản thuộc địa cũng lại viện cớ đó để từ chối không tổ chức quỹ hưu bổng cho thợ thuyền bản xứ!”.

So-525--Bac-Ho-voi-tho-mo---Anh-1
Bác Hồ gặp mặt công nhân cán bộ ngành Than tại Phủ Chủ tịch năm 1968. (Ảnh tư liệu)

Năm 1931, trong báo cáo gửi Bộ Phương Đông quốc tế Cộng sản, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã kể ra 72 chiến sĩ cách mạng kiên cường trong đó có những người con ưu tú đang hoạt động ở Vùng mỏ như: Hạ Bá Cang (Hoàng Quốc Việt) làm công nhân mỏ Mạo Khê; Trần Hỷ là đảng viên Chi bộ mỏ Cẩm Phả – Cửa Ông; Ngô Kim Tài, tham gia Đặc khu ủy Hòn Gai – Cẩm Phả. Như vậy, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã chú ý đến những hạt giống đỏ cách mạng đang vô sản hóa ở Vùng mỏ.

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, lần đầu tiên đến Quảng Ninh (ngày 24-3-1946) để hội đàm với đại diện nước Pháp bàn việc thực hiện Hiệp định sơ bộ ngày 6-3-1946, Bác Hồ nói với những người cùng đi trên tàu ở Vịnh Hạ Long: “Vùng mỏ của đất nước ta thật đẹp và giàu. Thợ mỏ của ta thật vô cùng anh dũng”. Câu nói ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh được coi như Tuyên ngôn đầu tiên mà vị lãnh tụ của dân tộc dành cho Vùng mỏ và người thợ mỏ Quảng Ninh

Bác Hồ rất quan tâm đến sự tái thiết của Vùng mỏ sau chiến tranh. Cụ Nguyễn Ngọc Đàm, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, nhớ lại vào năm 1955, cụ Đàm lên Phủ Chủ tịch gặp Bác. Cụ Đàm kể: Nghe tôi báo cáo xong, Bác khen ngợi tinh thần đấu tranh của anh chị em công nhân mỏ và cho một số chỉ thị. Bác nói: “Phải bảo vệ tất cả tài sản của mỏ, không để cho địch mang đi, để đến khi ta về tiếp thu có thể sản xuất được ngay. Thái độ đối với Pháp cần mềm dẻo, có tranh thủ, nhưng không nhân nhượng. Những thứ chủ mỏ xin chuyển đi Chính phủ sẽ có chỉ thị sau. Nhưng không được để cho chúng phá hoại ta. Phải đề cao cảnh giác. Phải bảo vệ ngay cả đội ngũ công nhân, không cho chúng cưỡng ép anh chị em đi vào Nam”.

Về căn cứ Đặc khu Hồng Gai, tôi triệu tập Hội nghị Đặc khu ủy phổ biến chỉ thị của Bác đến tận cơ sở. Phong trào đấu tranh lại được dấy lên mạnh mẽ hơn, sôi nổi, lan rộng đến các tầng lớp nhân dân lao động, vừa chống địch phá hoại, vừa chống địch cưỡng ép di cư. Nhờ đó, khi chính quyền ta vào tiếp quản, ta chỉ phải sửa lại một số máy móc, công việc sản xuất than lại tiếp tục sau hai ngày tiếp quản. Anh chị em công nhân khu mỏ Hồng Gai, Cẩm Phả lại một lần nữa giáng vào đầu bọn thực dân chủ mỏ Pháp nói láo rằng: “Ít ra cũng phải 20, 25 năm nữa người An Nam mới đào được than!”.

So-525--Bac-Ho-voi-tho-mo---Anh-2
Cụ Mai Hữu Phần xác định địa điểm Bác Hồ đã nói chuyện với công nhân mỏ.

Bác Hồ trực tiếp đến tận khai trường thăm công nhânmỏ than Đèo Nai ngày 30-3-1958. Trong lần về thăm mỏ Đèo Nai, Bác Hồ đã đến thăm công trường khai thác than và nhà ăn than trụ. Tại đây, Bác thân mật nói chuyện với anh em cán bộ, công nhân mỏ: “Than ở Vùng mỏ vào loại than tốt của thế giới. Cảnh Vùng mỏ vào loại kỳ quan của loài người, các chú phải làm than cho tốt”. Bác cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: Chất lượng than khai thác còn kém, than cục chưa đảm bảo đúng tỷ lệ quy định; công tác bảo hộ lao động yếu.

Cụ Mai Hữu Phần, ở khu Nam Tiến, phường Cẩm Bình, TP. Cẩm Phả vốn là công nhân, kiêm thư ký Công đoàn bộ phận của Công trường than Thủ công, nhớ lại: Khi Bác đến, ông cùng anh em công nhân vui sướng reo lên: “Bác Hồ, Bác Hồ!”. Bác giơ tay lên bảo anh em ngồi xuống rồi trò chuyện thân tình như người cha trò chuyện với các con. Không quản bụi bặm, Người leo lên tận tầng 10 công trường khai thác cơ khí mỏ Đèo Nai, đến từng cỗ xe goòng, trò chuyện với công nhân và dặn dò. Lúc phải chia tay Bác, ai cũng bịn rịn. Hình ảnh Bác đến thăm công trường Đèo Nai hôm ấy, tận đến hôm nay vẫn vẹn nguyên trong tâm trí những người thợ mỏ.

Bác Hồ về thăm Quảng Ninh lần cuối vào ngày 2-2-1965 cũng là để ăn Tết Ất Tỵ với nhân dân Vùng mỏ. Bác khen ngợi những thành tích to lớn trong sản xuất và trong chiến đấu của những người thợ mỏ và nhân dân Quảng Ninh trong năm 1964. Bác nói: “Năm ngoái, tỉnh nhà đã giành được 2 thắng lợi vẻ vang. Quân và dân Vùng mỏ đã bắn rơi 3 máy bay và bắt sống tên phi công Mỹ. Thắng lợi thứ hai là Công ty Than Hồng Gai đã hoàn thành vượt mức kế hoạch 20 vạn tấn than”. Vui lòng về thành tích sản xuất của Vùng mỏ, Bác tặng ngành Than “Cờ thưởng luân lưu thi đua khá nhất” và căn dặn thợ mỏ cùng toàn thể nhân dân tiếp tục phát huy thắng lợi trong sản xuất, công tác và sẵn sàng chiến đấu.

Tuy bận trăm công ngàn việc và sau này thêm tuổi cao sức yếu không đến được tận các công trường hầm mỏ nhưng Bác vẫn rất quan tâm đến công nhân mỏ. Bác quan tâm động viên những việc làm những điển hình tích cực, đồng thời nhắc nhở, phê phán những việc làm chưa tốt. Trên báo Nhân Dân ngày 29-2-1960, Bác biểu dương công trường Thắng Lợi, Bắc Phi về năng suất lao động. Bác viết: “Chúng ta hãy cùng xắn tay áo lên bóc cho kỳ hết những lớp đất đá ấy để khơi những nguồn khả năng mới, đưa sản xuất tiến lên vượt bậc như ở các công trường Thắng Lợi và Bắc Phi mấy tuần nay”. Hay trong bài “Những điều trông thấy mà khoan khoái lòng” trên báo Nhân Dân ngày 16-2-1962, Bác viết: “Ở mỏ than Hồng Quảng cả mấy năm trước kia ÊKAGHÊ (EKG) xúc than thường ngày không đạt mức. Từ đầu năm 1961, nhờ phong trào thi đua mà chỉ trong 10 tháng đã phá được 8 kỷ lục” và Bác nêu sản lượng bốc xúc cụ thể của từng công nhân tiêu biểu.

Do sức khỏe không cho phép, Bác yêu cầu ngành Than cử Đoàn đại biểu về gặp. Ngày 15-11-1968, tại Phủ Chủ tịch, Bác Hồ đã căn dặn: “Ngành sản xuất than cũng như quân đội đánh giặc. Toàn thể công nhân và cán bộ phải có nhiệt tình cách mạng và tinh thần yêu nước rất cao, ý chí quyết đánh, quyết thắng rất vững, phải đoàn kết nhất trí, vượt mọi khó khăn vào một mục đích chung là sản xuất thật nhiều than cho Tổ quốc”.

Phạm Học
(Báo Quảng Ninh – TP. Hạ Long)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 525

Ý Kiến bạn đọc