Người tốt - Việc tốt

Bác Hồ thăm dân dịp Tết

Câu chuyện đúng 60 năm trước:

Tết Đinh Dậu năm 1957, tôi được theo Bác Hồ tới thăm một số gia đình.

Khoảng 11 giờ đêm, Bác đã thăm được 8 nhà. Tới nhà thứ 9, xe dừng lại. Tôi chạy nhanh gõ cửa. Cửa mở, từ bên trong ánh đèn màu đỏ rực hắt ra và mùi hương, mùi hoa quả chín quyện lẫn với nhau ngào ngạt. Cả nhà đang sửa soạn đón giao thừa. Bà mẹ của gia đình khoảng ngoài 60 tuổi. Vành khăn nhung đen nhánh làm nổi bật mái tóc đã bạc, nước da hồng hào làm tôn thêm khuôn mặt phúc hậu của bà. Bà đang ngồi trên giường bên đàn cháu nhỏ. Tấm huân chương Kháng chiến sáng ngời trên ngực, càng tăng vẻ đẹp của tuổi già. Đây là một bà mẹ có tới 8, 9 người con trai, gái, dâu, rể tham gia bộ đội.

Khi tôi vào, cả nhà đều nhìn ra. Tôi vừa kịp đứng sang một bên, Bác đã bước đến. Mấy cháu nhỏ kêu lên ríu rít: “Bác Hồ! Bác Hồ! Bà ơi! Bác Hồ!”. Bà mẹ luống cuống đứng dậy. Còn các con, có lẽ nhiều người đã được gặp Bác trong khi công tác, nhưng lúc này thấy Bác ở ngay nhà mình, lại càng cảm động. Qua nét mặt, cử chỉ không bình thường của các anh, các chị, không ai nén được nỗi vui mừng.

Khi Bác tới giữa nhà thăm hỏi gia đình về Tết, bà mẹ đang nhìn Bác, bỗng từ từ cúi xuống và lâu lâu một chút, bà mới nói nên lời:

- Ơn Bác, gia đình nhà cháu hơn 10 năm ly tán, Tết này các cháu mới về đầy đủ đấy ạ!

Trong lúc Bác đang nói chuyện với gia đình, tôi đưa mắt nhìn kỹ lại gian nhà. Gian nhà khá rộng. Trên bàn thờ, một mâm ngũ quả vàng ối những cam, bưởi, chuối… từng chồng bánh chưng xếp đầy cả hai bên.

Chu-tich-Ho-Chi-Minh-va-ca-dai-bieu-nu-tai-Dai-hoi-Dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-3-thang-9-nam-1960
Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đại biểu nữ tại Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ III, tháng 9 năm 1960 – Ảnh tư liệu

Bác đang nói chuyện, chợt thoáng nhìn qua khung cửa bên cạnh, Bác thấy lấp ló một người. Bác liền bước vào chúc Tết. Đó là một gia đình nghèo ở trong một gian buồng nối liền với dãy bếp. Cả nhà, khi thấy Bác vào, đều luống cuống như gia đình bà mẹ ở nhà ngoài. Ông cụ chủ nhà chừng trên 50 tuổi, nước da đen sạm, mặc chiếc áo màu nước dưa, vội vã chạy lại với tay lấy chiếc ghế, Bác ra hiệu ngăn lại và thân mật bảo mọi người ngồi xuống giường. Người hỏi thăm sức khỏe, công việc làm ăn của gia đình. Trước sự ân cần của Bác, đôi môi người chủ nhà mấp máy như muốn nói điều gì mà không sao nói được. Lúc ấy, những người ở gia đình nhà ngoài cùng vào cả trong sân. Bác trở ra thì cả hai gia đình đều hòa lại quanh Bác. Bác bảo các người con của gia đình nhà ngoài:

- Nhà ta tổ chức Tết khá đầy đủ, nhà trong ăn Tết còn thiếu thốn! Các cô, các chú nghĩ thế nào? Nên có sự yêu thương giúp đỡ lẫn nhau, thì Tết mới đoàn kết vui vẻ chứ!

Như chợt tỉnh ra, bà mẹ và mấy người con vừa “Vâng” một tiếng, thì các cô con dâu, con gái đều vội chạy lên trên nhà một lúc rồi mang bánh, mang giò xuống nhà dưới. Mấy chú bé cũng bảo nhau chia cho những chú bé nhà dưới mấy quả cam, vài chiếc pháo.

Sắp giao thừa rồi! Nhiều tiếng pháo đây đó nổ vang xa, xe đưa Bác lướt nhanh về Phủ Chủ tịch, để Người kịp dự buổi mừng năm mới.

*

Năm năm sau Tết Đinh Dậu:

Tết Nhâm Dần (1962), tôi lại được theo Bác đi chúc Tết đêm 30.

Năm nay, Bác thăm khá nhiều gia đình. Đi cùng Người còn có cả đồng chí Phó Bí thư Thành ủy và Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội. Bác dừng lại khá lâu trong gia đình đồng chí Nguyễn Mộc, chiến sĩ thi đua của một xí nghiệp, nhà ở phố Khâm Thiên. Việc sắm sửa Tết của đồng chí Mộc khá chu đáo, song gian nhà đã đông người mà lại chật hẹp quá! Nhà vào loại quá lâu rồi. Chiếc thang gác đã mọt. Bác nhìn chiếc thang ấy rất chăm chú. Và khi đã lên xe, tôi thấy Người ngồi im lặng, mắt đăm đăm nhìn vào những ngôi nhà một tầng nhỏ của những dãy phố dài trong lúc xe đi qua.

Hà Nội thật lắm ngôi nhà quá tuổi, mà dân số lại tăng lên khá nhanh. Những khu lao động ngoại ô mọc lên cũng khá nhiều, nhưng thay thế được hết những ngôi nhà quá tuổi này, phải có kế hoạch phấn đấu gian khổ từng bước và lâu dài.

Lúc này tôi mới hiểu rõ tại sao Người chưa đồng ý cho xây dựng sớm những công trình kiến thiết nào chưa có tác dụng tới đời sống nhân dân.

Xe đã qua nhiều dãy phố. Nhưng trước cảnh đẹp của đêm 30, Bác vẫn im lặng. Có lẽ Bác đang suy nghĩ tới việc phải cấp thiết xây dựng những khu nhà cho người lao động, và rất có thể ngay những ngày đầu năm nay, các đồng chí trong Bộ Kiến trúc, Thành ủy, Ủy ban Hành chính Hà Nội sẽ được Bác mời để góp ý thêm về việc này.

Xe tới phố Lý Thái Tổ thì dừng lại, Bác muốn thăm một gia đình thực khó khăn. Các đồng chí Thành ủy Hà Nội đưa Bác vào ngõ 16 – đúng hơn nó là một cái ngách. Giữa những ngôi nhà 2 tầng, 3 tầng của phố Lý Thái Tổ, lại có cái ngách chỉ rộng chừng hơn một thước. Vào sâu bên trong có những cái nhà giống như quán chợ (nguyên của thời Tây để lại) lợp ngói xi măng hoặc nứa, Bác tới thăm gia đình chị Chín. Chồng chị đã mất từ lâu, để lại cho chị 5 đứa con: 3 trai, 2 gái. Chị phải đi làm công nhật, gặp việc gì làm việc đó, để nuôi 5 đứa con.

Tôi đi nhanh qua dãy phố đó và tới sân bếp. Gian buồng của chị Chín ở ngay cạnh đấy. Mấy em nhỏ đang nghe em lớn kể chuyện, chúng cười rúc rích.

Thấy người lạ, mấy em quay ra nhìn tôi. Em lớn, cặp mắt vẻ dò hỏi nhưng miệng vẫn lễ phép:

- Chào bác ạ.

- Mẹ cháu đâu? – Tôi vội hỏi.

- Bác ạ, bác hỏi gì cháu? – Chị Chín từ trong bếp đi ra, vai quẩy đôi thùng, có lẽ chị đi gánh nước, để sớm mai khỏi bị “dông”. Chị vừa trả lời, vừa nhìn tôi hơi ngạc nhiên.

Tôi vội bảo:

- Chị ạ, chị ở nhà…

Chị Chín vẻ lo lắng, quay lại nhìn lũ trẻ. Hình như chị lo các con đã nghịch dại nên có cán bộ tới chăng? Tôi vội bảo thêm:

- Chị ở nhà, có khách tới thăm Tết đấy!

Vừa lúc ấy, Bác đã bước vào. Chị Chín sửng sốt nhìn Bác. Chiếc đòn gánh bỗng rơi khỏi vai chị. Đôi thùng sắt rơi xuống đất kêu loảng xoảng. Tôi vội xếp lại hộ cho chị. Mấy cháu nhỏ kêu lên: “Bác, Bác Hồ!” rồi chạy lại quanh Bác.

Lúc này chị Chín mới như chợt tỉnh, chị chạy tới ôm choàng lấy Bác và bỗng nhiên khóc nức nở. Đôi vai gầy sau làn áo nâu bạc rung lên từng đợt.

Bác đứng lặng, hai tay Người nhè nhẹ vuốt lên mái tóc chị Chín. Chờ cho chị bớt xúc động, Người an ủi:

- Năm mới sắp đến, Bác đến thăm thím, sao thím lại khóc?

Tuy cố nén, nhưng chị Chín vẫn không ngừng thổn thức, chị nói:

- Có bao giờ… có bao giờ… mà bây giờ… Con cảm động quá! Mừng quá… thành con khóc…

Bác nhìn chị Chín, nhìn các cháu một cách trìu mến và bảo:

- Bác không tới thăm những người như mẹ con thím, thì còn thăm ai?

Người xoa đầu các cháu và cho các cháu kẹo, rồi hỏi chị Chín:

- Thím hiện nay làm gì?

- Dạ, cháu làm phu khuân vác ở gần Văn Điển ạ!

- Như vậy là làm công nhân chứ! Sao lại gọi là phu?

- Vâng ạ, cháu trót quen miệng như trước kia.

- Thím vẫn chưa có công việc nhất định à?

- Dạ, cháu đã ngoài 30 tuổi, lại kém văn hóa nên tìm việc cho có nghề nghiệp cũng khó.

Bác quay nhìn đồng chí Phó Bí thư Thành ủy và đồng chí Chủ tịch Ủy ban Hành chính TP. Hà Nội. Cái nhìn của Người như một câu hỏi: “Sao vậy, những người góa bụa, 5 đứa trẻ mồ côi cha như thế này, tại sao chưa được Công đoàn đặc biệt quan tâm?”.

Bác lại hỏi:

- Mẹ con thím có bị đói không?

- Dạ, bữa cơm bữa cháo cũng tùng tiệm ạ!

Nói tới đây, chị lại rơm rớm nước mắt.

Bác chỉ vào cháu lớn nhất và hỏi:

- Cháu có đi học không?

- Dạ, cháu đang học lớp 4 ạ! Cháu nó vất vả lắm! Sáng đi học, chiều lại về trông các em và đi bán kem hoặc bán lạc rang để đỡ đần cháu… Còn cháu thứ hai học lớp 3, cháu thứ ba học lớp 2. Dạ, khó khăn nhưng vợ chồng cháu trước đã dốt nát, nay cũng phải cố gắng cho các cháu đi học.

Bác tỏ ý bằng lòng. Người ân cần dặn dò việc làm và việc học cho các cháu. Nhân dân trong ngõ đã tới quây quần trước sân. Bác bước ra thăm hỏi và chúc Tết bà con. Mọi người cùng mẹ con chị Chín theo tiễn Bác ra xe. Khi chiếc xe từ từ lăn bánh, mấy mẹ con chị vẫy chào Bác, nhưng nét mặt chị Chín vẫn bàng hoàng như việc Bác vào thăm Tết nhà chị không rõ là thật hay hư.

Trên xe về Phủ Chủ tịch, vầng trán mênh mông của Người còn đượm những nét suy nghĩ.

Tôi khẽ trình bày với Bác:

- Thưa Bác, năm nay Thành ủy Hà Nội đã để ra 10 vạn đồng trợ cấp cho các gia đình túng thiếu.

Bác quay lại nhìn tôi rồi bảo:

- Bác biết, nhưng muốn cho mọi người vui Tết, trước hết phải lo cho ai cũng có việc làm. Phải chú ý những người khó khăn đặc biệt.

Lời Bác tuy ngắn mà sao thấm thía vậy. Tôi nhớ lại những ngày thường, Người vẫn bảo:

- Làm cho một số người được sung sướng thì không khó gì. Nhưng lo cho toàn dân mỗi người thêm một thước vải, cho mỗi bữa ăn thêm một chút thức ăn, mỗi thôn thêm một trường học, là cả một vấn đề phấn đấu lớn của Đảng và Chính phủ.

Ngoài bờ hồ Hoàn Kiếm lúc này, các cuộc vui chơi đón xuân đã bắt đầu…

(Theo Phạm Lệ Ninh, Cục Cảnh vệ – Bộ Nội vụ, Ngọc Châu ghi, sách Kể chuyện Bác Hồ, NXB Văn học, quý IV – 2011)

Nguyễn Xuân Ba (sưu tầm)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 436

Ý Kiến bạn đọc