Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi - Mục con

Bác Hồ nói về “5 tính tốt” của người cách mạng

Tháng 10/1947, giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn gay go, ác liệt, xuất hiện những sai lầm, khuyết điểm của một số cán bộ, đảng viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, với bút danh X.Y.Z (Xem bản in của NXB Trẻ và NXB CTQG – 2005). Đây là một tác phẩm chính trị nổi tiếng, rất có giá trị về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, không phải chỉ đáp ứng với yêu cầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lúc bấy giờ, mà còn có ý nghĩa lâu dài trong sự tồn tại và phát triển của Đảng ta.

Ở mục III của tác phẩm, với tiêu đề “Tư cách và đạo đức cách mạng”, Bác viết: “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ngày càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm” (tr. 38).

Bác nêu rõ “những tính tốt” ấy gồm có 5 điều: “Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm”, rồi giải thích cụ thể từng điều.

“a. Nhân, là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào. Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân. Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ. Vì thế mà không ham giầu sang, không e cực khổ, không sợ oai quyền.

Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì là việc phải, họ đều làm được.

b. Nghĩa, là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc bậy, không có việc gì phải giấu Đảng. Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo toan. Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận. Thấy việc phải thì làm, thấy việc phải thì nói. Không sợ người ta phê bình mình, mà phê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn.

c. Trí, vì không có việc tư túi nó làm mù quáng, cho nên đầu óc trong sạch, sáng suốt. Dễ hiểu lý luận. Dễ tìm phương hướng. Biết xem người, biết xét việc. Vì vậy mà biết làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian.

d. Dũng, là dũng cảm, gan góc; gặp việc phải, có gan làm. Thấy khuyết điểm, có gan sửa chữa. Cực khổ khó khăn, có gan chịu đựng. Có gan chống lại những sự vinh hoa, phú quý không chính đáng. Nếu cần, thì có gan hy sinh cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát.

đ. Liêm, là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa.

Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ” (Nguyên văn, sđd, tr. 39 – 40).

Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm vốn là những phẩm chất của người quân tử (đối lập với kẻ tiểu nhân) – tương đồng với “ngũ thường” (5 đức tính mà người quân tử cần thường xuyên phải có: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín) theo quan điểm của Nho giáo – khi đạo Nho đang có vai trò tích cực đối với lịch sử của Trung Quốc và Việt Nam thời xưa. Suy cho cùng, Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm cũng là những phẩm chất cao đẹp của những Con Người chân chính của mọi dân tộc, mọi thời đại! Bác Hồ vận dụng quan điểm tiến bộ của Nho giáo về những chuẩn mực đạo đức, nhưng đã giải thích theo quan điểm của nhà cách mạng vô sản hiện đại một cách rất sáng tạo, với trí tuệ trác tuyệt. Bác nhấn mạnh: “Đó là đạo đức cách mạng. Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu. Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” (Sđd, tr. 40).

Tư tưởng của Bác Hồ về đạo đức cách mạng, về Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm – “những tính tốt” của người cách mạng chân chính – là tư tưởng cao cả của vị lãnh tụ cộng sản Việt Nam lỗi lạc, kế thừa tinh hoa truyền thống đạo đức phương Đông và phát triển đến đỉnh cao của văn minh hiện đại! Nói đi đôi với làm, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân tiêu biểu của đạo đức cách mạng cao quý ấy, nên được cả dân tộc và nhân loại tiến bộ tôn kính, khâm phục và trở thành “Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới”.

Tâm niệm tư tưởng vĩ đại, cao đẹp của Bác Hồ về đạo đức cách mạng và hằng ngày soi mình theo “những tính tốt” ấy, là cách “tu thân” (sửa mình) – tức tự phê bình và phê bình của các cán bộ, đảng viên đích thực – những người mà tôi gọi là người quân tử – cách mạng – có tác dụng thiết thực và to lớn trong việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, nhằm nâng cao tư tưởng chính trị, đạo đức cách mạng và lối sống cho các cán bộ, đảng viên hôm nay và mai sau; đồng thời cũng là cách “tu thân” của tất cả mọi công dân để trở thành những Con Người chân chính – những người lương thiện và biết tự trọng, hữu ích cho đất nước và dân tộc.

Đào Ngọc Đệ
(Giảng viên chính – Đại học Hải Phòng)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 450

Ý Kiến bạn đọc