Nghiên cứu - Phê bình - Trao đổi

Bác Hồ khéo dùng nhân tài

Tầm vóc của một lãnh tụ trước hết biểu lộ ở tư tưởng, tấm lòng, đạo đức và khí phách của người đó. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một người có đủ các chuẩn mực ấy, thể hiện ở mọi lúc mọi nơi trong suốt cuộc đời đấu tranh oanh liệt của Người. Riêng về mặt đức độ và tấm lòng thì Chủ tịch Hồ Chí Minh là người hiếm có ở trên đời này. Người có một trái tim từ bi, bác ái mênh mông, một tâm hồn thánh thiện vô cùng kỳ diệu.

Trong cách đối nhân xử thế, Bác lấy đức thương người làm gốc, hết sức thông cảm với con người, nâng đỡ con người, trọng dụng con người. Ngay cả đối với người có lỗi lầm, Bác cũng rất độ lượng, mở đường cho họ cải tà quy chánh. Một câu nói nổi tiếng của Bác với người lầm lỗi vẫn còn mãi giá trị giáo hóa cao quý của nó. Bác nói: “Bàn tay có ngón ngắn ngón dài, nhưng ngắn hay dài cũng đều nằm trên một bàn tay”. Cho nên, học tập Bác là phải học ở chiều sâu của Bác, chứ không phải chỉ lớt phớt hình thức mà được.

Nhờ vậy, Bác có thể sử dụng những con người rất phức tạp, khó tranh thủ. Trường hợp quan Tổng đốc Vi Văn Định được Bác mời tham gia cách mạng sau Cách mạng tháng Tám là một trường hợp khá điển hình về lòng hào hiệp, tài chiêu mộ nhân tài của Bác để phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân.

Tổng đốc Vi Văn Định (1878-1975), xuất thân trong một gia đình quý tộc người Tày tại bản Chu, xã Khuất Xá, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn ngày nay. Tổ tiên họ Vi được triều đình cử trấn giữ biên giới phía Bắc. Dòng họ có nhiều người được phong làm quận công trong nhiều thế hệ từ đời Trần đến triều Nguyễn. Cụ Vi Văn Định được cử giữ nhiều chức quan lớn: Tuần phủ tỉnh Phúc Yên, Tuần phủ tỉnh Hưng Yên, Tổng đốc tỉnh Thái Bình (1929-1937), Tổng đốc tỉnh Hà Đông, được tấn phong Hiệp tá Đại học sĩ, làm Thái tử Thiếu Bảo rồi nghỉ hưu năm 1942.

chantrang_iwyh.png
Cụ Vi Văn Định (người cầm gậy) cùng gia đình trong kháng chiến (1953).

Chuyện kể bắt đầu từ nhà văn Học Phi (1913-2014). Nhà văn Học Phi tên thật là Chu Văn Tập, nguyên Chủ tịch Ủy ban Cách mạng lâm thời tỉnh Hưng Yên năm 1945. Một hôm, ông cho bắt viên cựu Tuần phủ tỉnh Hưng Yên. Chuyện tới tai Hồ Chủ tịch. Ông Học Phi được Bác gọi lên Bắc Bộ Phủ. Bác yêu cầu thả ngay ông cựu Tuần phủ đó ra. Học Phi kể lại rằng trong thời kỳ Mặt trận Bình dân Pháp (1936-1939), viên quan này từng viết bài nói xấu Cộng sản trên báo. Bác bèn nói: “Chú có biết, làm cho người ta yêu quý hơn là làm cho người ta sợ hãi không?”.

Thế là viên cựu Tuần phủ đó được thả về với gia đình trong niềm vui mừng khôn tả của vợ con. Suốt đời, nhà văn tấm tắc thán phục: “Chỉ có Bác mới làm được những việc như vậy. Chính Cụ đã cho mời Tổng đốc Vi Văn Định về làm việc với Chính phủ đấy!”.

Nhà văn Học Phi kể tiếp: “Tôi biết, nhiều anh em Cộng sản ở Thái Bình không đồng ý đâu. Nhưng Bác cương quyết cử anh Ba Ngọ (Nguyễn Văn Ngọ) – Nguyên Bí thư Tỉnh ủy Thái Bình (1949-1950), người từng bị bắt tháng 10/1930 vì hoạt động kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga mà Tổng đốc tỉnh Thái Bình Vi Văn Định lúc ấy biết rất rõ”. Theo Bác, mời được những người như thế tham gia việc nước, rất có lợi cho nhân dân.

Ông Ba Ngọ và giáo sư Tôn Thất Tùng cùng nhận nhiệm vụ Bác Hồ giao cho, lên đường. Đến Lạng Sơn, hai ông liền gặp ông Hoàng Văn Kiểu (Bí thư Tỉnh ủy Lạng Sơn), để cùng lên bản Chu, Lộc Bình. Vừa thấy ông Ba Ngọ, cụ Vi nhận ra ngay và hai người ôm chầm lấy nhau. Sau khi tường tỏ ngọn ngành, biết được lòng độ lượng của Bác Hồ và tin tưởng Bác, cụ Vi nhận lời mời và cùng đoàn về Hà Nội ngay trong ngày.

Việc cựu Tổng đốc Vi Văn Định chân tình đi theo cách mạng vang tiếng lành tới khối đại đoàn kết dân tộc. Cụ là Ủy viên Trung ương Hội Liên Việt (tiền thân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay), cũng như các nhân sĩ cao tuổi khác như Bùi Bằng Đoàn, Võ Liêm Sơn, Bùi Kỷ…

Cụ Vi Văn Định đã sống gần Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm kháng chiến gian khổ và oanh liệt, được tham gia nhiều cuộc họp quan trọng của Hội đồng Chính phủ.

Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, cụ Vi Văn Định về sống ở Hà Nội, và là Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Theo gương cha, ông, các con cháu cụ Vi đã tích cực góp sức mình cho nước nhà, có người đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Và có thể nói, bằng tấm lòng nhân hậu tuyệt vời, Bác Hồ đã đem về cho cách mạng, cho nhân dân một lực lượng nhân tài đồ sộ nơi gia đình cụ Vi Văn Định. Chỉ kể vài cái tên thôi, đủ thấy ảnh hưởng của Bác Hồ đối với các hiền tài lớn lao và bền vững như thế nào.

Con trai cụ Vi là Vi Văn Kỳ, làm việc ở Bộ Nội vụ. Con rể lớn của cụ là Giáo sư Nguyễn Văn Huyên, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam. Một con rể khác là Giáo sư Hồ Đắc Di, Tổng thanh tra Y tế. Cháu rể là Giáo sư Tôn Thất Tùng, chuyên gia mổ gan đại tài của Việt Nam…

(Theo tư liệu của Kiều Mai Sơn)

Hoàng Xuân Huy