Ngoài nước

Albert Camus: Từ Dịch hạch đến Covid-19 (*)

 

Albert Camus: Câu chuyện của dịch hạch

Dịch hạch (tiếng Pháp: La peste), cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của văn hào Pháp Albert Camus (1913 – 1960) xuất bản năm 1947, được trao “Giải thưởng của các nhà phê bình” năm 1947 và giải thưởng Nobel Văn học năm 1957.

Câu chuyện bắt đầu vào một ngày tháng 4 năm 194…, những xác chuột ngổn ngang trên đường phố Oran, Algérie (thời còn thuộc Pháp), một thành phố yên bình bên bờ Địa Trung Hải. Cứ mỗi giờ trôi qua, những xác chết nhiều dần lên. Dịch hạch xuất hiện. Các bệnh nhân đầu tiên được đưa vào bệnh viện, rồi xuất hiện những người chết đầu tiên. Chỉ vài ngày, dịch hạch bùng nổ. Qua nhiều cuộc tranh cãi, cùng với số người chết tăng nhanh, chính quyền buộc phải công nhận đại dịch và quyết định đóng cửa thành phố, cắt đứt mọi liên lạc với bên ngoài.

Trong bối cảnh ấy, cuộc sống vẫn tiếp tục bên trong thành phố với nhiều tâm thế khác nhau: Kẻ sợ bệnh dịch sống trong sợ hãi; kẻ khác, vì tuyệt vọng, tìm những thú vui để quên nỗi lo âu; những kẻ khác nữa thì thản nhiên lợi dụng cảnh khốn đốn chung để làm giàu. Sau cùng, một số ít người can đảm hơn, với những phương tiện ít ỏi, tìm cách chống lại sự hoành hành của dịch bệnh. Trong số đó có bác sĩ Rieux, người đầu tiên nhìn ra bệnh dịch, nỗ lực cùng với các đồng nghiệp đẩy lùi căn bệnh.

Thành phố Vũ Hán: Covid-19 được chỉ mặt vạch tên

Ngày 30/12/2019, trong khi toàn cầu đang háo hức đón giây phút giao thời, tại một bệnh viện ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc, bác sĩ Lý Văn Lượng (Li Wenliang) phát đi tín hiệu đầu tiên về một loại virus mới mà anh cho là rất nguy hiểm. Với kinh nghiệm của một bác sĩ giỏi, anh đã nhìn thấy thảm cảnh của đại dịch hội chứng suy hô hấp cấp (SARS) năm 2002 khiến hơn 900 người thiệt mạng và 8.000 người mắc bệnh, ở 29 quốc gia.

10 giờ sáng ngày 23/1/2020, sau khi xác nhận 882 ca mắc bệnh, 26 người tử vong, chính quyền thành phố Vũ Hán (Hồ Bắc) ra lệnh phong tỏa, đóng cửa thành phố nhằm hạn chế mức độ lây lan của đại dịch.

Một cuộc chiến ở quy mô rộng lớn bắt đầu, chúng ta chợt nhận ra một Oran trong hiện thực tại Vũ Hán. Tuy nhiên, khác với bác sĩ Rieux, bác sĩ Lý Văn Lượng đã không có một kết cục may mắn, anh đã ra đi sau hai tháng đấu tranh cho sức khỏe của cộng đồng.

Camus: bệnh dịch là phép thử của tình đoàn kết nhân loại

Khi viết Dịch hạch, Camus muốn thông qua dịch bệnh để lên án chủ nghĩa phát xít như một căn bệnh chính trị truyền nhiễm nguy hiểm. Với mức độ tàn sát, chủ nghĩa phát xít chính là hình ảnh của căn bệnh dịch hạch, thủ phạm gây nhiều trận dịch kinh hoàng với tỉ lệ tử vong rất cao trong lịch sử nhân loại. Trong đó có thể kể trận dịch giữa thế kỷ XIV ở châu Âu, giết chết khoảng 1/3 số dân (25 triệu người), và trận dịch năm 1665 làm chết 60.000 người ở Anh.

Nếu không xét đến ý đồ chính trị của Camus, thì Oran chính là hiện thực của thành phố Vũ Hán những ngày này.

Trong khi, một số người lo lắng đến cực đoan, tẩy chay người Trung Quốc, nhìn họ như mầm mống của mọi bệnh tật. Một số khác lại nhìn thấy từ đại dịch cơ hội kiếm tiền bằng cách đầu cơ những thiết bị y tế, khiến cho tình hình đại dịch càng trở nên phức tạp. Nhưng cũng có không ít người bất chấp nguy hiểm lao vào vùng dịch cứu người. Xã hội ca ngợi họ như những người anh hùng. Dù với bác sĩ Rieux, đó chỉ đơn giản là trách nhiệm của một người thầy thuốc và của một con người. Rieux từng nói với cha Paneloux: “Cứu rỗi nhân sinh là một chữ quá lớn đối với tôi. Tôi không nhìn xa như thế. Tôi chỉ chú ý đến sức khỏe. Sức khỏe con người trước tiên”. Và có lẽ, Lý Văn Lượng, khi còn sống, cũng nghĩ như thế.

Khi viết Dịch hạch, Camus hiểu rằng “Mọi người đều mang nó trong mình, bệnh dịch, bởi vì không ai trên thế giới thoát khỏi nó… Bệnh dịch có mầm mống tự nhiên”. Và trên cương vị bác sĩ, Rieux, phát ngôn viên của Camus, đã tìm ra chân lý để chiến thắng đại dịch “Tôi cảm thấy đoàn kết với những người bệnh vẫn hơn là với các vị thánh (…) Tôi không có đức tin. Tôi chỉ tin vào giá trị con người”. Vì thế đối với Rieux, chống dịch còn là làm mọi cách để giảm bớt nỗi đau của những bệnh nhân bằng tình đoàn kết với những người bệnh, và đoàn kết với những người đấu tranh. Vì cuộc đấu tranh này còn dài bởi loài người không thể tự loại bỏ bệnh dịch “Căn bệnh dường như biến mất như khi nó đến”. Nói cách khác, bệnh dịch vẫn sẽ tồn tại cũng giống như cái thiện và cái ác, con người vẫn luôn phải cảnh giác. Chỉ có sức mạnh của sự đoàn kết mới có thể giúp chúng ta đủ sức mạnh chiến thắng. Đó chính là hiện thực trong Dịch hạch.

Vào buổi bình minh đẹp trời của tháng 2, cổng thành Oran cuối cùng cũng mở. Dịch hạch biến mất.

Gần một thế kỷ sau khi Dịch hạch ra đời, Camus khó có thể tưởng tượng, câu chuyện của ông đang là hiện thực Vũ Hán. Nếu như đó là lời tiên đoán của Camus, chúng ta sẽ cùng hi vọng, cũng như Oran trong Dịch hạch, Covid-19 sẽ được đẩy lui trong một ngày không xa, Vũ Hán sẽ được giải phóng, và lấy lại nhịp sống hối hả vốn có của nó, bởi Vũ Hán không đơn độc, thế giới đang cùng đồng lòng cầu nguyện cho Vũ Hán.

Besançon 16/2/2020

Quyên Gavoye
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 585

—————-
(*) Tên gọi mới nhất được WHO công bố ngày 25/2/2020 là SARS – CoV-2.

Ý Kiến bạn đọc