Ngoài nước

Afghanistan: Phát hiện thế giới bí ẩn khi hai tượng Phật hơn 2.000 năm khắc trong núi cao 53 và 38m hiên ngang trước động đất bị Taliban phá hủy

Trước Khi Bị Hủy Hoại, Khuôn Mặt Của Hai Pho Tượng Đều Phảng Phất Nụ Cười Trầm Mặc. Cùng Chiều Cao, Khuôn Dáng Cổ Điển Và Trang Phục Kiểu Hy Lạp Cổ Đại, Hai Bức Tượng Phật Không Chỉ Có Vị Thế Đặc Biệt Trong Lịch Sử Afghanistan Mà Cả Trên Thế Giới. Nyt Vừa Cho Hay.

 

9 tháng sau khi phá hủy hai pho tượng, từ chỗ là lực lượng hùng mạnh kiểm soát 90% lãnh thổ Afghanistan, chỉ trong vòng 1 tháng, chính quyền Taliban đã bị diệt vong bởi liên minh do Mỹ đứng đầu trong cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu. Việc phá hủy các bức tượng đã dẫn đến việc các nhà khoa học phát hiện ra nhiều điều bí mật ẩn sau hai pho tượng này. Họ đã phát hiện ra 50 hang động ở phía sau hai bức tượng, các hang động được sử dụng như là nơi ẩn cư cho các tu sĩ. Trong các hang động, các nhà khoa học đã có một số khám phá quan trọng, trong đó họ tìm thấy các bức tranh sơn dầu lâu đời nhất thế giới, có trước cả ngàn năm trước khi tranh sơn dầu được sử dụng ở châu Âu.

Trường tồn theo thời gian

Truyền thuyết Phật giáo có ghi chép lại thời xưa các vị cao tăng thường song hành cùng các đoàn buôn để hoằng Pháp ở các vùng đất mới thông qua con đường này. Họ thường dừng chân nghỉ ngơi ở thung lũng Bamiyan xinh đẹp và đặt nền móng biến vùng đất này thành trung tâm truyền bá Phật giáo. Hai bức tượng Phật cao nhất thế giới được cho là hình thành vào khoảng năm 554.

Hằng năm, các nhà sư tổ chức lễ kỷ niệm và khá nhiều Phật tử hành hương tới chốn linh thiêng để chiêm ngưỡng tượng Phật. Hàng đoàn người hành hương cùng các nhà sư sống trong các hang động ở gần đó thường ngày quỳ xuống dưới chân tượng Phật để kính lễ.

Trải qua gần 2.000 năm lịch sử, mặc mưa gió, bão táp sa mạc, bất chấp các rung địa chấn diễn ra liên miên trong lòng Trái Đất, hai bức tượng Phật khổng lồ được chạm khắc vào vách đá Bamiyan (Afghanistan) vẫn vô sự uy nghiêm trước trời đất. Nhưng nhân loại đã phải bất lực, tuyệt vọng chứng kiến con người vì vô minh và ích kỷ đã hủy hoại di tích văn hóa tuyệt vời này. Nhưng từ vụ phá hủy nghiêm trọng đã dẫn các nhà khoa học khám phá ra những bí mật ẩn sau hai bức tượng Phật khổng lồ này.

So-611--Anh-minh-hoa---Afghanistan-Phat-hien-the-gioi-bi-an-khi-hai-tuong-Phat-hon-2000-nam-khac-trong-nui-cao-53-va-38m-hien-ngang-truoc-dong-dat-bi-Talinam-pha-huy---Anh-3
Taliban huy động cả pháo chống tăng, tên lửa phòng không vác vai để phá hủy tượng Phật. 

Trước khi hai bức tượng Phật tại Bamiyan bị chính quyền Taliban dùng thuốc nổ đánh sập, di tích này từng được coi là hai pho tượng Phật đứng lớn nhất trên thế giới, một bức cao 53 mét, một bức cao 38 mét, được khắc sâu vào vách sa thạch ở Bamiyan. Ngược dòng thời gian, từ thế kỷ thứ II cho đến trước khi có cuộc xâm lược Hồi giáo vào thế kỷ VII, Bamiyan từng là một trung tâm Phật giáo phát triển rực rỡ với nhiều tu viện và là một phần của con đường Tơ lụa nổi tiếng nối liền các vùng từ Đông sang Tây, từ Ấn Độ sang các khu vực lân cận, là nơi giao thoa giữa các nền văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc, Trung Á cho đến La Mã…

Đến thế kỷ thứ VII, khi Hồi giáo tràn vào Afghanistan, đạo Phật dần mai một và các vị cao tăng cũng từ từ rời bỏ Bamiyan. Trải theo sự khắc nghiệt của lịch sử, rất nhiều di tích chùa chiền, phù điêu, đồ tạo tác… của nhà Phật đã bị hủy hoại hoặc thất lạc. Hai tượng Phật được chạm vào vách núi nên còn trường tồn với thời gian.

Vô minh ắt bị diệt vong

Với mối phức tạp của khu vực địa chính trị, Afghanistan trở thành nơi nồi da xáo thịt của các tranh chấp sắc tộc đã dẫn đến năm 1999, Taliban chiếm được quyền kiểm soát khu vực. Nhiều người lo ngại hai bức tượng Phật sẽ trở thành “chướng ngại” trong con mắt của phiến quân Taliban. Tuy nhiên, thế giới thở phào khi đại diện của Taliban nói rằng, họ sẽ bảo vệ các bức tượng.

Nhưng năm 2001, sau khi Taliban lên tiếng sẽ phá hủy tượng Phật, đã có những phản ứng gay gắt từ cộng đồng quốc tế. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc do Đức khởi xướng đã họp khẩn, ra thông cáo lên án hành vi phá hoại này. Thậm chí Nhật Bản còn đề ra một số giải pháp nhằm bảo vệ các bức tượng, bao gồm lưu giữ như là di sản văn hóa nhân loại, trả chi phí cho chính quyền Afghanistan để bảo tồn, và xa hơn nữa là tính đến cả phương án di chuyển các bức tượng đến Nhật Bản.

Một phái đoàn quốc tế cũng tới Kabul họp với các thủ lĩnh Taliban để tìm cách bảo quản di sản, trong phái đoàn có các đại sứ Ý và Hy Lạp tại Pakistan, nhưng mọi nỗ lực đã trở nên tuyệt vọng.

Ngày 14/3/2001, Taliban huy động cả pháo chống tăng, tên lửa phòng không vác vai nã lên phía trên của tượng Phật. Tuy nhiên, bức tượng đã chứng tỏ khó có thể phá hủy trước sự ngu muội của con người. Dù bề mặt bị hư hại nặng nề, nhưng hai tượng Phật vẫn trong tư thế đứng nguyên vẹn. Vì vậy, với quyết tâm hủy hại đến cùng, những chiến binh Taliban đã cài nhiều khối thuốc nổ ở dưới đế chân, nhằm làm sập bức tượng từ dưới đáy. Thêm vào đó, họ còn cài thuốc nổ vào các lỗ trên thân bức tượng nhằm đẩy bật bức tượng ra khỏi vách đá.

So-611--Anh-minh-hoa---Afghanistan-Phat-hien-the-gioi-bi-an-khi-hai-tuong-Phat-hon-2000-nam-khac-trong-nui-cao-53-va-38m-hien-ngang-truoc-dong-dat-bi-Talinam-pha-huy---Anh-4
Nhiều Phật tử hành hương tới chốn linh thiêng để chiêm ngưỡng tượng Phật. 

Những bí ẩn

Một phát hiện quan trọng khác được tìm thấy trong hang động là một bản kinh Phật gốc tiếng Phạn pratītyasamutpāda Sutra. Đây là một văn tự cổ về kinh Phật được in trên vỏ cây bạch dương. Kỳ thú nữa là trong một tay nải có chứa ba chuỗi tràng hạt bằng gốm, một con dấu bằng đất sét, một tấm kim loại nhỏ có hoa văn hình chim và hoa.

Ngoài ra, các nhà khảo cổ đã tìm hiểu được cách người xưa kỳ công chạm khắc bức tượng, bước đầu các công nhân đã chạm sơ bộ hai pho tượng Phật vào vách đá. Sau đó, những người thợ đã phủ một lớp hỗn hợp được làm từ bùn, rơm và lông đuôi ngựa đắp thành trang phục rồi tô màu. Tượng Phật lớn được sơn bằng cánh kiến đỏ, còn tượng Phật nhỏ được sơn bằng nhiều chất liệu màu.

Cả hai bức tượng đều có tổng cộng khoảng 3.000 miếng vữa trát bên ngoài cùng với các chốt bằng gỗ, dây thừng quấn quanh pho tượng để giữ chắc phần đắp trát. Khí hậu khô hanh ở Afghanistan và độ sâu của hốc đá đã bảo vệ tốt pho tượng và giúp bảo quản phần mộc của công trình.

Năm 2008, các nhà khảo cổ đã khai quật một điểm ở gần vị trí tượng Phật với hy vọng tìm kiếm một bức tượng Phật huyền thoại khổng lồ mà họ tin là đang ở đâu đó quanh khu vực này. Bức tượng khổng lồ được cho là cao 300m, được đề cập đến trong một văn tự cổ.

Quyết định phục hồi pho tượng

Ông Ahmad Hussain Ahmadpoor, Phát ngôn viên của Sở Thông tin và Văn hóa tỉnh Bāmiyān, nói với tờ Pajhwok Afghanistan News rằng việc phá hủy các pho tượng Phật cổ đại là một mất mát lớn đối với văn hóa và lịch sử của Afghanistan. Ông Ahmad Hussain Ahmadpoor nói, những nỗ lực về sự kiến tạo đã được thực hiện để tái tạo lại những pho tượng Phật cổ đại quý hiếm, nhưng kết quả khả quan vẫn chưa đạt được. Ngành công nghiệp du lịch sẽ cải thiện đáng kể ở Bāmiyān, miền trung Afghanistan, ngay cả khi một trong những pho tượng Phật cổ đại được phục hồi. Cộng đồng quốc tế, Tổ chức Khoa học và Văn hóa Giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) và Chính phủ Afghanistan từ lâu đã yêu cầu tái tạo lại các pho tượng Phật cổ đại trên cơ sở ưu tiên. Tuy nhiên, các nhà khảo cổ và chuyên gia đã đưa ra 3 chiến lược để phục hồi các pho tượng Phật cổ đại. Chiến lược đầu tiên là xây dựng mới, lần thứ hai kêu gọi cải tạo bằng cách sử dụng các mảnh có sẵn và lần thứ ba kêu gọi chăm sóc các pho tượng Phật cổ đại hiện có. Nhưng sự đồng thuận chung về chiến lược cuối cùng không thể đạt được.

Sau 15 năm chính quyền Taliban dùng thuốc nổ phá hủy các pho tượng Phật cổ đại, một nhóm nhà khảo cổ từ các quốc gia Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ý đã phối hợp với UNESCO tham gia một cuộc họp để đưa ra quyết định về việc phục hồi các pho tượng Phật cổ đại. Sau các cuộc họp của họ vào những năm 2015-2016, 4 triệu USD đã được cơ quan Liên Hợp Quốc phân bổ để phục hồi các pho tượng Phật cổ đại lịch sử. Nhưng sau đó, Phó Tổng thống Afghanistan Mohammad Karim Khalil đã nói rằng, Ấn Độ đã cam kết cung cấp 1 triệu USD để phục hồi các pho tượng Phật cổ đại. Nhưng vì không biết Chính phủ Afghanistan đã không thực hiện cam kết theo vấn đề này hay Ấn Độ đã xem xét lại quyết định của mình.

Người phát ngôn của Thống đốc Bāmiyān AbdulRahman Ahmadi nói với Pajhwok Afghanistan News rằng, quyết định tái thiết các pho tượng Phật cổ đại đã được hoàn thiện trong một cuộc họp gần đây của các chuyên gia ở Đức, nhưng câu hỏi: Làm thế nào để xây dựng chúng? Ông Abdul Rahman Ahmadi nói rằng: Các mảnh vỡ của pho tượng Phật cổ đại lớn sẽ không bị mất nhưng công việc phục hồi không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, và nó cần một chiến lược đặc biệt. Ông Abdul Rahman Ahmadi cho biết, ngân sách phục hồi các pho tượng Phật cổ đại lịch sử chưa được xác định nhưng chắc chắn sẽ cần một số tiền lớn nếu các pho tượng Phật cổ đại phải được khôi phục lại hình dạng ban đầu. Ông Abdul Hameed Jalya, Giám đốc Di sản Bāmiyān cho biết, việc phục hồi các pho tượng Phật cổ đại sẽ là một nhiệm vụ khó khăn trong các nguồn lực sẵn có cho đến khi có một chiến lược và quyết tâm quyết định. Ông tiết lộ thêm, hơn 50 mảnh vỡ của pho tượng Phật cổ đại Salasala đang được giữ ở một nơi riêng biệt gần vị trí ban đầu, và chúng sẽ hữu ích cho đội ngũ kỹ thuật trong việc phục hồi. Ông Ismael Zaki, một nhà hoạt động xã hội dân sự, tin rằng Chính phủ Afghanistan vẫn sơ suất, coi nhẹ đối với sự phát triển của Bāmiyān và cũng đã bỏ qua việc cải tạo các pho tượng Phật cổ đại. Ông Zaki nói, nếu một trong những pho tượng Phật cổ đại này được phục hồi, Bāmiyān sẽ trở thành một trung tâm du lịch trong khu vực, nó sẽ thu hút du khách thập phương hành hương. Phó Thống đốc Bāmiyān Mohammad Asif Mubalegh cho biết, quan điểm của chuyên gia là cần thiết cho việc phục hồi các pho tượng Phật cổ đại. Ông Mohammad Asif Mubalegh nói thêm rằng, quyết định về các pho tượng Phật cổ đại không phải là mối quan tâm riêng của Afghanistan, bởi các chuyên gia và các tổ chức toàn cầu đã rất quan tâm và cùng tham gia vào vấn đề này.

Nguyễn Hưng – D.T
(Theo NYT, BBC)
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 611

—————
Nguồn:
https://www.bbc.com/news/av/world-asia-47954950/once-destroyed-by-the-taliban-the-buddha-statues-live-again
https://www.nytimes.com/2019/06/18/world/asia/afghanistan-bamiyan-buddhas.html

Ý Kiến bạn đọc