Người tốt - Việc tốt

100 năm – Lật lại những trang hồ sơ theo dõi Nguyễn Ái Quốc của mật vụ Pháp ở Paris (số 627)

PHẦN VIII
SỰ BỐI RỐI CỦA MẬT THÁM PHÁP (II)

(Tiếp theo)

 

GHI CHÉP CỦA LAM NGÀY 13-1-1920

Ngày 12 tháng 1 năm 1920

Vào lúc 16h30, trợ tá Khuong đã nói với tôi rằng có người ăn mặc dân thường đến cửa văn phòng và yêu cầu rõ ràng được gặp ngài chỉ huy Rouget để hỏi một vài thông tin về trợ tá Khuong.

Khuong đã nói với tôi đó là một người đàn ông cỡ người nhỏ, có ria mỏng, mắt phải bịt bằng một dải khăn đen và gần giống với người đã đến trình diện thẻ căn cước với Khuong cách đây một tháng vào lúc nửa đêm trước bệnh viện và nói với ngài ấy rằng anh ta bị buộc tội buôn cần sa.

Khuong chỉ trả lời rằng đó là một sự nhầm lẫn.

*
Tôi xin thông báo rằng nhiệm vụ hiện tại của tôi vô cùng khó khăn, họ khiến chúng tôi phát điên, ngài thấy đấy chúng tôi đang làm nhiệm vụ điều tra được gọi là bí mật.

Kể từ ngày thứ bảy, tôi đã cố gắng hết sức và giữ bình tĩnh tránh xa những rắc rối đang đến và không phải do tôi.

Ngài Quoc biết rằng ngài ấy bị theo dõi.

Phụ tá Khuong có hôm đã thử cắt đuôi người theo dõi, người đó đi tàu rồi đi bộ khi Khuong xuống đi bộ.

Hiện tại, tôi không dám đi đâu vì sợ bị thiêu sống, tôi xin ngài cho tôi 10 hoặc 15 ngày phép để có đủ thời gian cho vụ điều tra bí mật mà chúng tôi làm ở vùng Val-de-Grace lắng xuống.

Tuy nhiên, tôi rất hài lòng về kết quả đạt được, tôi có thể nói rằng công việc của chúng tôi đã chặn đứng việc tuyên truyền chống thực dân mà ngài Nguyen-Ai-Quoc đang tiến hành.

Kí tên: JEAN

Ghi nhớ: Tỉ lệ tiền piastre.

GHI CHÉP CỦA JEAN

Ngày 27 tháng 1 năm 1920

Ngài Long đến nhà ngài Quoc vào khoảng lúc 6 giờ tối.

Ngài Long, người Nam kỳ, chủ một tiệm ăn ở Bordeaux trong thời kỳ chiến tranh, hiện đang đi công tác tại Đức cho những hoạt động thương mại. Ngài ấy sẽ lên đường vào ngày mai và trở về vào tối chủ nhật.

Ngài Long tham chiến thời kì đầu chiến tranh trong binh đoàn bộ binh thuộc địa ở Bordeaux hay Toulon. Ngài ấy đã bị thương (bị cắt ngón tay trỏ). Ngài ấy đã được tặng huân chương tham chiến và quân sự, được công nhận thương binh. Ngài ấy có trợ cấp cựu chiến binh.

Phụ tá Lam đến thăm ngài Quoc vào lúc 6 giờ 30, đề nghị ngài Long mua cho ông ấy một chiếc ống nhòm lăng kính.

Trong khi ngài Quoc và ngài Long đàm đạo về thương mại, ngài Lam dạy cho ngài Ho nhân viên của rạp chiếu phim về hệ thống điện.

Vào lúc 8 giờ, phụ tá Lam mời ngài Quoc và Ho đến rạp chiếu phim Đế Chế.

Ngài Quoc đã nói chuyện kĩ thuật ống nhòm lăng kính của Đông Dương mà ngài ấy đã mua ở nhà ngài Richard.

Ngài ấy có ý định chiếu những hình ảnh về Đông Dương lên màn hình của rạp chiếu phim để dân Pháp hiểu được Đông Dương là gì?

Ngài Quoc đề nghị ngài phụ tá đánh máy những trích đoạn mà ngài ấy đã viết trong cuốn sách của mình. Ngài Lam nói rằng ngài ấy sẽ làm nếu yêu cầu này vẫn được giữ.

Kí tên: JEAN

So-627--100-nam-Lat-lai-nhung-trang-ho-so-theo-doi-Nguyen-Ai-Quoc-cua-mat-vu-Phap-o-Paris---Anh-1
Bức điện tín của Chính phủ Toàn quyền Đông Dương.

(Tài liệu gửi điện tín ngày 24-1-1920)

Bộ Thuộc địa gửi Toàn quyền Hà Nội

Từ ngài Guesde

Hội thảo về nền tự chủ Triều Tiên, có liên quan tới Đông Dương, đã diễn ra ngày 8 trong tháng, tại Công ty địa lý. Các ngài Whang đại diện Triều Tiên, Moutet và Félicien Challaye là những người phát biểu tại hội thảo; Nguyen Ai Quoc đã yêu cầu được phát biểu nhưng không được chấp nhận; có sự tham gia của giới trí thức An Nam.

Bản thân Quoc vào ngày 13 tháng 1, ở trụ sở của Ủy ban đảng Xã hội đã tổ chức hội thảo Tuổi trẻ lần thứ 14 về chính trị An Nam, được thông báo trên tờ Nhân Đạo: Hội nghị cách mạng An Nam.

Paul Lecat gửi tới ngài, một số văn bản khác, tin tức thêm về các hội nghị này.

Tran-Tien-Nam, cựu sinh viên có học bổng Đông Dương, hiện ở Pons, thân cận Phan-Châu-Trinh mới đây phát biểu tại nhà Nguyen Ai Quoc ở Paris về một nhà báo Quang của Bắc kỳ, người này có thể họ hàng với ông ấy. Rất có thể đó là người thợ may Quang, đường Coton, thợ sửa quần áo, kiêm nhà báo thời vụ.

Hiện tại Quoc đang chuẩn bị cuốn lịch sử Đông Dương và định in trong hai hoặc ba tháng tới.

GIẢI MÃ ĐIỆN TÍN (số 49)

Saigon, ngày 27 tháng 1 năm 1920 gửi tới Thuộc địa, Paris

Câu trả lời 1836. Dành cho Guesde

1 – Theo dõi sát sao nhằm ngăn chặn việc phát hành và lưu thông những bài diễn văn mới theo chỉ dẫn 1836 của ngài.

2 – Bộ phận Bảo An An Nam chỉ điểm một Nguyen Tat Thanh nào đó, con trai của một cựu quan chức triều đình An Nam đã cáo quan ở ẩn do bất đồng quan điểm, quê quán Nghe An, đã được tuyển dụng làm việc trên tàu từng qua Pháp, Mỹ, Anh và đã sống khá lâu ở Anh và rất có thể có bí danh Nguyen Ai Quoc.

Hi vọng rằng những thông tin về đối tượng có thể mang lại kết quả khi cần thiết, có kèm ảnh trong hồ sơ được thông báo bởi 1836.

3- Mặt khác, ngài yêu cầu cần phải tìm kiếm phía Luân Đôn dấu vết của một người Nam kỳ Lam Van Dong bí danh Jean Lambert Can. Sống từ đầu năm 1917 ở Luân Đôn hoặc có thể sử dụng bí danh Cang và Tank là tên thường xuyên được sử dụng. Học chuyên ngành Trống ở đại học Bách khoa, sống tại 74 Wood Wards đường Đông Lwich, phía Đông Nam Luân Đôn, hay đến nhà bà Goorde, số 12, Constantine đường Bắc Hampstead bắc Luân Đôn.

Từng là đối tượng phải theo dõi những năm 1916 và 1917 của Bộ và Đông Dương. Về câu hỏi của Bộ của 745 ngày 31 tháng 5 năm 1916, chính phủ toàn quyền đã trả lời bằng số 974 ngày 2 tháng 6 rằng chuyện theo dõi thư tín có thể sẽ bị hủy bỏ nhưng vì cho kết quả lần ra dấu vết hai anh em Nam kỳ, Jean Lambert và Alfred Xuong nên sẽ không bị cảnh sát Anh hủy bỏ.

Nhân vật thứ hai bị bắt ở Hồng Kông ngày 31 tháng 8 năm 1916 hiện có mặt tại Thuộc địa.

Kí tên: MONGUILLOT

*
QUAN SÁT A.S CỦA 20S R

Sau khi so sánh những thông tin gửi từ cơ quan Bảo an An Nam và thông tin của sở mật thám:

a/ Có thể kết luận Nguyen Ai Quoc còn được gọi là Nguyen Tat Thanh.

b/ Anh ta đã từng làm việc trên tàu và đến châu Mỹ, đến Anh Quốc.

c/ Nguyen Ai Quoc sinh ra ở Vinh

(Nghe An).

Đã theo dõi hết những người An Nam có liên quan ở Anh.

Báo cáo của Bộ Nội vụ

Phòng Bảo an

Ban Kiểm soát của cảnh sát hành chính

Ngày 30 tháng 1 năm 1920

Theo dõi phong trào Độc lập Đông Dương ở Paris

Từ bản điều tra về vấn đề tuyên truyền trong cộng đồng An Nam ở Paris, nhằm ủng hộ những yêu sách của những người Đông Dương, có thể hiểu rằng người cầm đầu phong trào này không ai khác chính là Nguyen Ai Quoc, người tự xưng là tổng thư kí của «nhóm Đồng bào An Nam» kiêm thư kí «Nhóm cách mạng An Nam».

Nguyen Ai Quoc tự mình soạn thảo những bản truyền đơn tựa như «Những yêu sách của nhân dân An Nam» đã được giao lại cho văn phòng. (Ghi chép bên lề trái: Đã được thừa nhận)

Bản truyền đơn được in hai lần với số lượng 6.000 bản ở nhà in Charpentier, số 70 đại lộ Gobelins, sau đó được rải trong các cuộc họp liên kết với Công đoàn, ở trung tâm việc làm, đặc biệt trong ngày 18 tháng này, bởi hai người An Nam trong đó một người mặc quân phục phụ tá hoặc nhân viên hành chính, cuối buổi họp ngày 7 tháng này, phòng họp của công ty Địa Lý, số 184, đại lộ St Germain, bởi những người Triều Tiên và hội những người bạn Triều Tiên dưới sự chỉ đạo của «Hiệp hội nhân quyền» có chủ tịch là ngài Aulard, giảng viên đại học Sorbonne. Ngoài ra, bản truyền đơn còn được gửi tới rất nhiều người khác sống ở Paris, trong môi trường của đảng Xã hội và tới các tờ Nhân Đạo và Nhân Dân. (Ghi chép bên lề trái: Xem bản báo cáo hội thảo. Ngài Arnoux)

Ngoài ra, Nguyen Ai Quoc đã xuất bản dưới dạng truyền đơn những bản sao các bài báo có nội dung về Đông Dương trên Công văn Thuộc địa được ký tên Albert de Pouvourville. Những trích đoạn của các truyền đơn này được in kèm trên Nhân Đạo hoặc Nhân Dân. Tờ Nhân Dân đã in trên số ngày 14 tháng 1 năm 1919 một phần bức thư của Nguyen Ai Quoc gửi ngài Outrey, nghị sĩ Đông Dương, để trả lời cho những phát biểu của ông ấy ở Quốc hội về đề tài Đông Dương. (Ghi chép bên lề trái: Bài viết gửi tới Ban An ninh Hà Nội)

Để nhấn mạnh cho những yêu sách của nhân dân An Nam, Nguyen Ai Quoc đã tận dụng cơ hội tranh luận của các thành viên của «Nhiệm vụ Triều Tiên ở Paris», gồm những người đại diện ở Hội nghị vì Hòa bình để yêu cầu tự chủ của Triều Tiên. «Nhiệm vụ Triều Tiên» có trụ sở tại 38 đường Chateaudun từ tháng 4 năm 1919, một «Văn phòng thông tin của nước Cộng hòa Triều Tiên» được ưu tiên sử dụng cho Nguyen Ai Quoc tất cả những thông tin mà họ có từ ngày thành lập: những thông tư, tài liệu, báo chí mà trong đó quan trọng nhất là tờ Thời Báo Triều Tiên, xuất bản tại Philadenphie (Mỹ) từ tháng 10 năm 1919 nhờ vào những sinh viên Triều Tiên, và phát hành rất rộng rãi ở Paris. (Ghi chép bên lề trái: Xem bản ghi chép của Jean. Một bản của Thời Báo Triều Tiên đã được đưa cho ngài Guesde)

Văn phòng này cung cấp cho rất nhiều tờ báo những thông tin liên quan đến Triều Tiên và Chan-Toung. Họ cũng cung cấp những thông tư hàng tuần cho những người Triều Tiên và Đông Dương ở Pháp.

Mặt khác, cần lưu ý ngài ấy đã liên lạc với một đại sứ Irlande thuộc đảng Quốc dân ở Paris, ngài O’Ceallaigh. (Ghi chép bên lề trái: Xem ghi chép của Jean)

Nguyen Ai Quoc phải tổ chức ở Paris một chuỗi các hội nghị ở đó ngài ấy sẽ lập luận để đấu tranh giành độc lập cho nhân dân An Nam. Ngài ấy đã bắt đầu các bước tiến hành nhằm có sự ủng hộ điều hành của «Hiệp hội nhân quyền» và đảm bảo sự cạnh tranh giữa các thành viên tham gia hội nghị của hiệp hội này, trong đó có ngài Albert Chalaye và Marius Moutet, nghị sĩ đảng Xã hội vùng Rhone. Ngài ấy cũng thực hiện các bước tiếp xúc với ngài Aulard để hỏi ông ấy có muốn chủ trì một trong những hội nghị mà ngài ấy đang có ý định tổ chức. (Ghi chép bên lề trái: Xem báo cáo hội nghị của Công ty Địa Lý)

Ngài ấy đã tuyên bố với bà giám đốc của Viện Harlaville và Robillard, số 27, đường Claude Bernard nơi ngài ấy thực hiện những bản đánh máy của những nghiên cứu công việc quan trọng sẽ thực hiện vào tháng hai hoặc tháng ba tới. (Ghi chép bên lề trái: Đó là cuốn Lịch sử của Đông Dương «Những người bị bóc lột»)

Nguyen Ai Quoc, trong suốt giai đoạn bầu cử Hiến pháp đã tích cực tham gia các hội nghị tổ chức bởi đảng Xã hội và của Công đoàn ở Sở Lao động và Công đoàn.

Những nhân vật tên tuổi Phan Chu Trinh, Khanh Ky và Phan Van Truong, nói như người ta nói, hiện nay đang mất uy tín tại Đông Dương và Nguyen Ai Quoc đã đến kịp thời để lãnh đạo phong trào Đông Dương hiện đang bị thỏa hiệp giữa những đồng hương. Những người này tiếp tục làm phụ tá hoặc trợ lý cho ngài ấy.

Việc theo dõi Nguyen Ai Quoc cho phép nhận ra một số người có mối quan hệ thường xuyên hoặc khi có dịp. Những người này, được nhận diện dưới những cái tên sau: Tran Van Khai; Tran Xuan Ho của Lionsance; Thinh Nguyen Van; Bach Thai Thong, Menos, La Qui Loi; Whang Karl; Casimir Leson; Nguyen Van Khuong; Tran Quang Lam, Drujon René; Bà Matringe; Mejat; là những đối tượng của các báo cáo khác nhau.

Người Irlande O’Ceallaigh, sinh viên Wang Tjoso Se Ming, người An Nam Bui Cong Ngon, được báo cáo trong ghi chép ngày 7 tháng này và một người tên là Francoi Albert được báo cáo trong một bản ghi chép khác ngày 11 tháng 11 năm 1919 của chính phủ toàn quyền Đông Dương. (Ghi chép bên lề trái: Khanh Ky, bí danh Nguyen Van Xuan)

Về tin tức liên quan đến Khanh Ky, việc theo dõi chỉ ra rằng ngài ấy ngoài hành nghề chụp ảnh còn làm truyền đơn.

Khanh Ky đã đặc biệt trải qua phần lớn thời gian trong thời kỳ ở Paris vào tháng 12 năm ngoái để làm thủ tục tại Bộ Công nghiệp để xin thủ tục nhập khẩu máy móc và sản phẩm ảnh đồng thời tổ chức chuyến thăm của khách hàng. Mới đây ông ấy thường xuyên đến nhà Desbois, số 38, đại lộ Emile Augier; Houbigand, số 19, đường Faubourg St Hononooré; Kirby Beard, số 5 đường Aubert; tiệm nước hoa Roger và Gallet 38 đường Hauteville; Morin và Millaut, số 40 cùng đường và nhiều quán cà phê khác nhau nơi ngài ấy không bao giờ đến cùng người tình, cô Argillier, sống tại 176 đại lộ Malesherbes. Tuy nhiên, ngày nào ngài ấy cũng gặp Nguyen Ai Quoc, hoặc ở nhà hoặc ngoài thành phố.

Phan Chu Trinh chỉ ở lại Paris sáu ngày dành phần lớn thời gian, hoặc ở học viện Bi-a «Ludo» số 14 đường Sorbonne, hoặc đi cùng Nguyen Ai Quoc. Họ cùng nhau đến tờ Nhân Đạo trụ sở «Văn phòng thông tin của nước Cộng hòa Triều Tiên» và nhà Wahnh, số 6 đường Gay Lussac. (Ghi chép bên lề trái: Không quên Tran Tien Nam, hiện đang ở Pons)

(Còn tiếp)

Quyên Gavoye
Tuần Báo Văn Nghệ TP.HCM số 627

Ý Kiến bạn đọc